سخن سردبیر
نویسنده
استاد، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
چکیده
هدف: این سخن سردبیر با هدف تبیین گذار اعتراض به خشونت در رویدادهای دیماه ۱۴۰۴ ایران، از منظر رفتار اطلاعیابی اجتماعی و مشارکتی «نسل زد» نگاشته شده است. متن میکوشد نشان دهد چگونه الگوهای تعامل اطلاعاتی در یک اکوسیستم اشباع اطلاعات میتواند کنش جمعی را از سطح مطالبات مدنی به خشونت سوق دهد. تمرکز اصلی نه بر داوری سیاسی، بلکه بر تحلیل سازوکارهای اطلاعاتی مؤثر بر تصمیمگیری فردی و جمعی نسل جوان است.
روششناسی: رویکرد مقاله تحلیلی–تفسیری و مبتنی بر چارچوب نظری رفتار اطلاعیابی اجتماعی و مشارکتی شاه (2017) است. علاوه بر مرور ادبیات بینالمللی درباره اینفودمیک، دژاطلاعات و کنش شبکهای، از دادههای یک مطالعه میدانی دانشگاهی درباره رفتار اطلاعیابی نسل زد (نمونه ۳۶۸ دانشجوی کارشناسی دانشگاه تبریز) به عنوان شواهد تجربی استفاده شده است. این دادهها پیش از بحران دیماه گردآوری شده و تصویری غیرواکنشی از وضعیت عادی رفتار اطلاعاتی نسل جوان ارائه میدهد.
یافتهها: یافتهها نشان میدهد «نسل زد» دارای سطح بالای فعالیت و تعامل اطلاعاتی است، اما در کاربست تحلیلی اطلاعات، انعطاف نقشهای مشارکتی و قدرت پیوندهای اجتماعی پایدار ضعف نسبی دارد. ترکیب فعالیت بالا، سرعت تصمیمگیری، پیوندهای ضعیف و فشار هیجانی شبکهای میتواند زمینه گذار سریع اعتراض به خشونت را فراهم کند. حساسیت بالا نسبت به عدالت اجتماعی، در مواجهه با روایتهای قطبی یا دژاطلاعات، آسیبپذیری شناختی ایجاد میکند. این الگوها نشان میدهد بحران اخیر بیش از آنکه صرفاً سیاسی باشد، بازتاب یک بحران در اکوسیستم اطلاعاتی است.
نتایج: نتایج تحلیل نشان میدهد کیفیت اطلاعات و شیوه کاربست آن مستقیماً بر کیفیت کنش اجتماعی اثر میگذارد. در غیاب سواد اطلاعاتی انتقادی و سازوکارهای حکمرانی اطلاعاتی، مشارکت دیجیتال میتواند به بازتولید چرخههای هیجانی و پرهزینه منجر شود. مدیریت بحرانهای اجتماعی در عصر شبکهای مستلزم تقویت تفکر انتقادی، شفافیت اطلاعات رسمی، ایجاد کانالهای مشارکت نهادمند برای جوانان و بازسازی پیوندهای اجتماعی واقعی است. در واقع مسئله و چالش اصلی، حضور نسل زد در شبکهها نیست، بلکه فقدان ساختارهایی است که انرژی اطلاعاتی آنان را به کنش مسئولانه هدایت کند.
اصالت و ارزش: این مقاله با پیوند دادن نظریه رفتار اطلاعیابی اجتماعی به یک رخداد اجتماعی معاصر، چارچوبی نو برای تحلیل خشونت جمعی در عصر دیجیتال ارائه میدهد. ارزش آن در انتقال بحث از سطح منازعات سیاسی به سطح معماری اطلاعاتی و سازوکارهای شناختی نسل جوان است. این رویکرد میتواند مبنایی برای سیاستگذاری آموزشی، فرهنگی و حکمرانی اطلاعاتی در جوامع شبکهای فراهم کند و به فهم پیشگیرانه بحرانهای آینده کمک نماید.
کلیدواژهها
- نسل زد
- رفتار اطلاعیابی اجتماعی و مشارکتی
- اکوسیستم اشباع اطلاعات
- گذار اعتراض به خشونت
- اینفودمیک
- دژاطلاعات
- کنش جمعی در عصر دیجیتال
- سواد اطلاعاتی انتقادی
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Generation Z in an Information-Saturated Ecosystem: Explaining the Transition from Protest to Violence Based on the Theory of Social and Collaborative Information Seeking (SCIS)
نویسنده [English]
- Rasoul Zavaraqi
Professor, Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz,, Tabriz, Iran
چکیده [English]
Purpose: This Editor’s Note seeks to explain the transition from protest to violence during the events of January 2026 in Iran from the perspective of Generation Z’s Social and Collaborative Information Seeking. The text aims to demonstrate how patterns of information interaction within an information-saturated ecosystem can redirect collective action from civic demands toward violence. The primary focus is not political judgment, but rather an analysis of the informational mechanisms influencing individual and collective decision-making among young people.
Methodology: The article adopts an analytical–interpretive approach grounded in Shah’s (2017) theoretical framework of Social and Collaborative Information Seeking. In addition to reviewing international scholarship on the infodemic, misinformation and disinformation, and networked collective action, the study draws upon empirical data from a university-based field study on Generation Z’s information behavior (a sample of 368 undergraduate students at the University of Tabriz). These data were collected in September 2025, prior to the January 2026 events, and therefore provide a non-reactive depiction of the ordinary information behavior patterns of young adults.
Findings: The findings indicate that Generation Z demonstrates high levels of informational activity and interaction, yet exhibits relative weakness in analytical information use, flexibility of participatory roles, and the strength of stable social ties. The combination of high activity, rapid decision-making, weak social bonds, and network-driven emotional pressure can create conditions conducive to the rapid transition from protest to violence. A strong sensitivity to social justice, when confronted with polarized narratives or disinformation, may generate cognitive vulnerability. These patterns suggest that the recent crisis was less a purely political phenomenon and more a reflection of instability within the informational ecosystem.
Conclusion: The analysis demonstrates that the quality of information and the manner in which it is utilized directly affect the quality of social action. In the absence of critical information literacy and effective information governance mechanisms, digital participation may reproduce emotionally driven and high-cost cycles of collective behavior. Managing social crises in the networked age requires strengthening critical thinking, enhancing transparency of official information, establishing institutionalized channels for youth participation, and rebuilding authentic social bonds. The central challenge is not Generation Z’s presence within digital networks, but rather the absence of structures capable of channeling their informational energy toward responsible civic action.
Value: By linking the theory of social information behavior to a contemporary social event, this article offers a novel framework for analyzing collective violence in the digital age. Its contribution lies in shifting the discussion from political contestation to informational architecture and the cognitive mechanisms shaping youth behavior. This approach may inform educational, cultural, and information governance policymaking in networked societies and contribute to a preventive understanding of future crises.
کلیدواژهها [English]
- Generation Z
- Social and Collaborative Information Seeking
- Information-Saturated Ecosystem
- Transition from Protest to Violence
- Infodemic
- Disinformation
- Collective Action in the Digital Age
- Critical Information Literacy
)