نشریه مطالعات دانش پژوهی

الگوی بهره‌گیری ‌از هوش مصنوعی برای دستیابی به اهداف مدیریت دانش در آموزش عالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران

10.22034/jkrs.2025.20328

چکیده

هدف: یک‌ تعامل‌ متقابل‌ بین‌ مدیریت‌ دانش‌ و هوش مصنوعی‌ وجود دارد که‌ ابزارهایی برای‌ ایجاد و گسترش دامنه کاربرد دانش‌، فراهم می‌کند. پیشرفت‌‌های هوش مصنوعی‌ می‌تواند پایه‌‌های جدیدی برای تغییر مدیریت‌ دانش‌ فراهم‌ کند. هدف پژوهش دستیابی به الگوی بهره‌گیری از قابلیت‌های هوش مصنوعی در برآورده ساختن اهداف مدیریت دانش در دانشگاه‌ها است.
روش‌شناسی‌: ‌پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و توسعه‌ای و ازنظر ماهیت داده‌ها، کیفی است که با استفاده‌ از راهبرد نگاشت شناختی فازی انجام و داده‌ها به روش مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری شد. منابع پژوهش اعضای هیئت‌علمی دانشگاه اراک هستند که نمونه‌برداری به‌روش گلوله برفی انجام و درمجموع با 13 نفر مصاحبه گردید. از ابزار Mental Modeler جهت مدل‌سازی استفاده شد.
یافته‌ها: پس از ترسیم الگو مشخص گردید «دستیارهای هوشمند و چت‌بات‌ها»، با درجه (2/2)، بیشترین تأثیرگذاری را بر دستیابی به اهداف مدیریت دانش دارد و «گسترش فضای دانش‌محور در سازمان» با درجه (42/2)، بیشترین تأثیرگذاری را بر فرایند مدیریت دانش دارد. «توسعه ظرفیت دانشی افراد» با درجه 96/3 و «گسترش فضای دانش‌محور در سازمان» با درجه 75/3 بیشترین مرکزیت را در الگو دارند.
نتایج: فراهم ساختن زیرساخت‌های مناسب جهت بهره‌گیری ‌از کاربردهای هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها، برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی به‌روز جهت آشنایی هرچه بیشتر اساتید و دانشجویان، تشویق اساتید برای بهره‌گیری‌ از ابزارهای هوش مصنوعی در آموزش­و­پژوهش و درنظر گرفتن چالش‌ها و ملاحظات اخلاقی‌، پیشنهاد می‌گردد.
اصالت و ارزش: سازمان‌ها به‌ بینش‌ جدیدی در مورد رابطه‌ بالقوه میان هوش مصنوعی‌ و مدیریت‌ دانش‌ نیاز دارند و باید با بهره‌گیری ‌از فناوری‌های جدید، به تغییر و تحول در مدیریت‌ دانش‌ سنتی‌ مبتنی بر قواعد و مقررات مشخص‌، بپردازند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Model for Utilizing Artificial Intelligence to Achieve Knowledge Management Goals in Higher Education

نویسنده [English]

  • amir ehsan zahedi

Assistant Professor, Management department, Administration sciences and economy faculty, Arak university, Arak, iran

چکیده [English]

Purpose: A synergistic interaction exists between Knowledge Management (KM) and Artificial Intelligence (AI), where AI provides tools for creating and expanding the scope of organizational knowledge. This research aims to develop a model for leveraging AI to achieve KM objectives in universities.
Methodology: This study is applied and developmental in purpose and qualitative in nature, employing a Fuzzy Cognitive Mapping (FCM) strategy. Data were collected through semi-structured interviews. Participants consisted of faculty members from Arak University, selected via snowball sampling, resulting in 13 interviews. Modeling was performed using the Mental Modeler software.
Findings: The FCM model identified "intelligent assistants and chatbots" (with an impact rating of 2.2) as having the greatest direct influence on achieving KM goals. "Expanding the knowledge-based space in the organization" (impact rating: 2.42) was found to exert the strongest influence on the KM process. In terms of centrality within the network, "developing the knowledge capacity of individuals" (centrality: 3.96) and "expanding the knowledge-based space in the organization" (centrality: 3.75) emerged as the most pivotal components.
Conclusion: To effectively integrate AI for KM, the study recommends: providing adequate infrastructure for AI applications in universities; organizing workshops and up-to-date training programs to familiarize faculty and students with AI tools; incentivizing faculty to incorporate AI into teaching and research activities; and proactively addressing associated ethical challenges and considerations.
Value: This research offers organizations novel insights into the potential relationship between AI and KM, advocating for the use of advanced technologies to transform traditional KM systems into dynamic frameworks governed by specific rules and adaptive regulations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Artificial Intelligence
  • Knowledge Management
  • Higher Education
  • Fuzzy Cognitive Mapping (FCM)
مراجع
بنی اسدی، احمد. (1403). از رویارویی غیرمنتظره با هوش مصنوعی در کلاس دانشگاه تا اندیشه‌ورزی ژرف درباره حضور روزافزون آن در آموزش عالی. مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 13(25)، 92-111. https://doi.org/10.22080/eps.2024.27632.2274
تولایی، روح‌الله. (1402). تعامل بین انسان و هوش مصنوعی در مدیریت دانش. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 6(1)، 21-11. https://doi.org/10.47176/smok.2023.1121
حامدی‌نسب، صادق؛ و رحیمی، شهلا. (1403). موانع و چالش‌های پیاده‌سازی هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی. مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 13(26)، 57-73. https://doi.org/10.22080/eps.2025.28149.2295
حسن‌زاده، محمد. (1401). عامل‌های هوشمند و تسهیلات مدیریت دانش: چت جی پی تی و بعد از آن. علوم و فنون مدیریت اطلاعات 8(4)، 7-22. https://doi.org/10.22091/stim.2023.2421
خادمی‌زاده، شهناز؛ محمدی، زینب؛ کوهی رستمی، منصور؛ و مهرعلی زاده، یدالله. (1403). ارائه الگوی مدیریت دانش در دانشگاه‌ها با رویکرد فراترکیب. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 7(2)، 75-106. https://doi.org/10.47176/smok.2024.1751
رضایی‌نور، جلال؛ و خبازان، بنت‌الهدی. (1403). شناسایی و اولویت‌بندی فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در مدیریت دانش بر اساس مدل هیکس با استفاده از روش تحلیل رابطه خاکستری (با تأکید بر چت جی‌پی‌تی، چت‌بارد، چت‌بینگ).  پردازش و مدیریت اطلاعات، 39(3)، 983-1018. https://doi.org/10.22034/jipm.2024.2014672.1424
زوارقی، رسول. (1403). از گسست تا پیوست: نقش هوش مصنوعی در مواجهه با چالش‌های چندبعدی دانش.  مطالعات دانش‌پژوهی، 3(4)، 1-17.  https://doi.org/10.22034/jkrs.1999.19564
طحان‌پور، سمیه؛ آرایی، وحید؛ عظیم‌زاده ایرانی، مازیار؛ و پورعزت، علی‌اصغر. (1403). کاربست هوش مصنوعی و مدیریت دانش در بهبود حکمرانی شرکتی مطالعه موردی شرکت مپنا. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 7(4)، 163-141. https://doi.org/10.47176/smok.2024.1813
عارف‌نژاد، سعید؛ خدیوی، اسداله؛ و علی‌پور، فرهاد. (1403). چالش‌ها و کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش: یک مرور نظام‌مند.  مطالعات دانش‌پژوهی، 3(4)، 53-76. https://doi.org/10.22034/jkrs.2024.63182.1106
عظیمی، محمدحسن؛ دخش، سارا؛ و نعمت‌الهی، زهرا. (1401). شناسایی قابلیت‌های سیستم‌های خبره و چت‌بات‌ها در کتابخانه‌ها: مرور نظام‌مند.  پردازش و مدیریت اطلاعات، 37(4)، 1153-1182. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2022.006
عظیمی، محمدحسن؛ محمدی، زینب؛ و رفیعی نسب، فاطمه. (1400). بررسی آگاهی و میزان استفاده کتابداران دانشگاهی از فناوری هوش مصنوعی: مطالعه موردی کتابداران دانشگاه شهید چمران اهواز و علوم پزشکی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 24(4)، 154-177. https://doi.org/10.30481/lis.2021.286969.1831
فتح‌آبادی، حسین؛ خالقی، آرمین؛ دهقان نجم‌آبادی، عامر؛ و سلاجقه، نیلوفر. (1401). بررسی تأثیر مدیریت دانش و گرایش کارآفرینانه بر انتقال فناوری میان صنعت و دانشگاه (نمونه پژوهش: شرکت زامیاد و دانشگاه تهران). مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 5 (3)، 11-36. https://doi.org/10.47176/smok.2022.1417
گلدسته، اکبر؛ همایون آریا، شاهین؛ و مقصودی، بهاره. (1401). مدل بندی ساختاری عوامل مؤثر بر تسهیم دانش بین اعضای هیات علمی. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 5(3)، 37-67. https://doi.org/10.47176/smok.2022.1476
محرابی، نازیلا؛ خراشادی‌زاده، سحر؛ و کریمیان، راحله. (1402). شناسایی مؤلفه‌های هوش مصنوعی در پیاده‌سازی مدیریت دانش . علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 9(3)، 351-390. https://doi.org/10.22091/stim.2023.8924.1906
میر، سعید؛ و نظامی، آرش. (1403). ارائه الگوی مدیریت دانش اقناعی مشتریان با روش TISM فازی. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، 7(1)، 129-156. https://doi.org/10.47176/smok.2024.1666
Adhikari, D. R., & Shrestha, P. (2023). Knowledge management initiatives for achieving sustainable development goal 4.7: higher education institutions’ stakeholder perspectives. Journal of Knowledge Management, 27(4), 1109-1139. https://doi.org/10.1108/JKM-03-2022-0172
Al-Quran, A. Z., Dalbouh, R. O. A., Alshura, M. S. K., Al-Azzam, M. K. A., Aldaihani, F. M. F., Smadi, Z. M. A., Al-hawajreh, K. M., Al-Hawary, S. I. S., & Alshurideh, M. T. (2023). Impact of Knowledge Management on Total Quality Management at Private Universities in Jordan. In Studies in Computational Intelligence, 1056,  1725-1742. https://doi.org/10.1007/978-3-031-12382-5_94
Alyoussef, I. Y. (2023). The Impact of Massive Open Online Courses (MOOCs) on Knowledge Management Using Integrated Innovation Diffusion Theory and the Technology Acceptance Model. Education Sciences, 13(6), 531. https://doi.org/10.3390/educsci13060531
Asemi, A., Ko, A., & Nowkarizi, M. (2021). Intelligent libraries: a review on expert systems, artificial intelligence, and robot. Library Hi Tech, 39(2), 412-434.‏ https://doi.org/10.1108/LHT-02-2020-0038
Ayala-Pazmiño, M. (2023). Artificial intelligence in education: Exploring the potential benefits and risks. 593 Digital Publisher CEIT, 8(3), 892-899. https://doi.org/10.33386/593dp.2023.3.1827
Bencsik, A. (2021). The sixth generation of knowledge management – the headway of artificial intelligence. Journal of International Studies, 14 (2), 84-101. https://doi.org/10.14254/2071-8330.2021/14-2/6
Bhutto, S. A., Khoso, U., & Mehmood, K. (2022). Factors Affecting Knowledge Management: A Study in Al-Madinah International University, Malaysia. Journal of Contemporary Issues in Business and Government, 28(1), 515-530. https://doi.org/10.47750/cibg.2022.28.01.035
Boussenna, Y. (2023). Knowledge Management Implementation At Moroccan Universities, Testing Availability Of Adequate Infrastructure (Culture-Structure-Leadership And It): Case Of Abdelmalek Essaadi University. Journal of Transnational Management Development, 1(2), 1-22. https://doi.org/10.5281/zenodo.7688715
Galgotia, D., & Lakshmi, N. (2022). Implementation of knowledge management in higher education: A comparative study of private and government universities in India and abroad. Frontiers in Psychology, 13, 944153. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.944153
Gordon, S. F. (2024). Artificial intelligence and language translation in scientific publishing. Science Editor, 47(1), 8-9. https://doi.org/10.36591/SE-4701-05
Jarrah, H. Y., & Alkhazaleh, M. S. (2020). Knowledge sharing Behavior in the curricula of United Arab Emirates universities and educational organizations. international journal of instruction, 13(3), 1-16. https://doi.org/10.29333/iji.2020.1331a
Kularajasingam, j., Subramniam, A., sarjit, S., devinder, K., & Sambasivan, M. (2022). The Impact of Knowledge sharing Behaviour and social inteligeence of University Academics on Their Performances: The Modiating role of competencies. Journal of education for Buisness, 97(1), 54-61. https://doi.org/10.1080/08832323.2021.1887794
Libai, B., Bart, Y., Gensler, S., Hofacker, C.F., Kaplan, A., Kötterheinrich, K. & Kroll, E.B. (2020). Brave new world? On AI and the management of customer relationships. Journal of Interactive Marketing, 51, 44-56. https://doi.org/10.1016/j.intmar.2020.04.0
Liu, Q. (2022). Analysis of Collaborative Driving Effect of Artificial Intelligence on Knowledge Innovation Management. Scientific Programming, 4, 1-8. https://doi.org/10.1155/2022/8223724.
Mabunda, T. T., & Du Plessis, T. (2022). Knowledge management as a change enabler in academic libraries in the digital age. South African journal of information management, 24(1), 1-10. https://doi.org/10.4102/sajim.v24i1.1450
Paschen, U., Pitt, C., & Kietzmann, J. H. (2020). Artificial Intelligence: building Blocks and an Innovation typology. Business Horizons, 63 (2), 147-155. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2019.10.004
Rashid, A. S., Tout, K., & Yakan, A. (2021). The critical human behavior factors and their impact on knowledge management system-cycles. Business Process Management Journal, 27(6), 1677-1702. https://doi.org/10.1108/BPMJ-11-2020-0508
Sahibzada, U. F., Jianfeng, C., Latif, K. F., Shah, S. A., & Sahibzada, H. F. (2023). Refuelling knowledge management processes towards organisational performance: mediating role of creative organisational learning. Knowledge Management Research & Practice, 21(1), 1-13.‏ https://doi.org/10.1080/14778238.2020.1787802
Salamzadeh, A., Tajpour, M., Hosseini, E., & Brahmi, M. S. (2023). Human capital and the performance of Iranian Digital Startups: The moderating role of knowledge sharing behaviour. International Journal of Public Sector Performance Management, 12(1-2), 171-186.‏  https://doi.org/10.1504/IJPSPM.2023.132248
Salehi, A., Karimian, H., & Sharifirad, G. (2023). The Model of Knowledge Management Components Relationships using Structural Equation Modeling. Iranian Evolutionary Educational Psychology Journal, 5(1), 250-258.‏ https://doi.org/10.52547/ieepj.5.1.250
Sardjono, W., & Firdaus, F. (2020). Readiness model of knowledge management systems implementation at the higher education. ICIC Express Lett. 14, 477-487.
Stemberkova, R., Maresova, P., David, O. O., & Adeoye, F. (2021). Knowledge management model for effective technology transfer at universities. Industry and Higher Education, 35(6), 638-649.‏ https://doi.org/10.1177/0950422220978046
Taherdoost, H., & Madanchian, M. (2023). Artificial intelligence and knowledge management: Impacts, benefits, and implementation. Computers, 12(4), 72.‏ https://doi.org/10.3390/computers12040072
Veer Ramjeawon, P., & Rowley, J. (2020). Enablers and barriers to knowledge management in universities: perspectives from South Africa and Mauritius. Aslib Journal of Information Management, 72(5), 745-764. https://doi.org/10.1108/AJIM-12-2019-0362
Waykar, Y. A. (2022). The Role of Artificial Intelligence in Knowledge Management. International Journal of Scientific Research in Engineering and Management (IJSREM), 6 (6). https://doi.org/10.55041/IJSREM15999
Zaim, H., Muhammed, S., & Tarim, M. (2019). Relationship between knowledge management processes and performance: critical role of knowledge utilization in organizations. Knowledge Management Research & Practice, 17(1), 24-38. https://doi.org/10.1080/14778238.2018.1538669
 
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 4، شماره 4 - شماره پیاپی 14
دی 1404
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار