نشریه مطالعات دانش پژوهی

مدل نبرد دانایی (نَدان) در جنگ‌های شناختی، اطلاعاتی و ترکیبی: تبیین تحول از داده تا معنا در معماری نبردهای اطلاعاتی

سخن سردبیر

نویسنده

استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/jkrs.2026.21366

چکیده

هدف: این سخن سردبیر با هدف تبیین تحولات ماهوی جنگ‌های معاصر و معرفی مدل مفهومی «نبرد دانایی (نَدان)» تدوین شده است. این مدل که هم‌زمان با جنگ دوم تحمیلی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران (از نهم اسفند ۱۴۰۴) صورت‌بندی شده، نشان می‌دهد که میدان منازعات امروز از عرصه‌های صرفاً فیزیکی به معماری چندلایه دانایی، شامل داده، اطلاعات، دانش، شناخت و معنا گسترش یافته است. در این چارچوب، «نَدان» افزون بر آنکه مخفف «نبرد دانایی» است، به‌صورت مفهومی نیز به راهبردی اشاره دارد که در آن ابزار و میدان عمل دشمن در ساحت دانایی قرار می‌گیرد و هدف نهایی آن تولید و گسترش «نادانی» در جامعه هدف است؛ یعنی تضعیف توان تحلیل، اختلال در ادراک جمعی و تحریف معناهای مسلط.
روش‌شناسی: این تحلیل با رویکردی نظری–تفسیری و با اتکا به ادبیات مطالعات جنگ شناختی، جنگ اطلاعاتی، جنگ شبکه‌محور و جنگ ترکیبی انجام شده است. مقاله با مرور و تلفیق دیدگاه‌های کلیدی پژوهشگران بین‌المللی و تحلیل تحولات مفهومی جنگ در عصر شبکه‌ای، چارچوب نظری مدل ندان را استخراج می‌کند. در این چارچوب، فرایند منازعه در قالب پیوستاری دانایی‌محور از داده تا معنا صورت‌بندی می‌شود و روابط متقابل میان این لایه‌ها در شکل‌دهی به برتری راهبردی تحلیل می‌گردد.
یافته‌ها: یافته‌های نظری این پژوهش، نشان می‌دهد که قدرت در جهان شبکه‌ای امروز به‌طور فزاینده‌ای بر کنترل و مدیریت دانایی استوار شده است. تسلط بر جریان داده‌ها، پردازش اطلاعات، تولید دانش تحلیلی، هدایت ادراکات و مهندسی روایت‌ها، عناصر نوین قدرت در منازعات معاصر را شکل می‌دهند. این عناصر در مدل ندان در قالب پنج سطح به‌هم‌پیوسته تبیین می‌شوند: 1-نبرد داده‌ای؛ شامل گردآوری و کنترل داده‌های خام؛ 2-نبرد اطلاعاتی؛ شامل سازمان‌دهی و جهت‌دهی داده‌ها برای شکل‌دهی پیام‌ها؛ 3-نبرد دانشی؛ شامل تحلیل و مدل‌سازی نظام‌مند اطلاعات برای تصمیم‌سازی راهبردی؛ 4-نبرد شناختی؛ شامل تأثیرگذاری بر ادراکات و سوگیری‌های ذهنی؛ ۵-نبرد معنایی؛ شامل تولید و تثبیت روایت‌ها و چارچوب‌های تفسیری. این متن نشان می‌دهد که دشمن با بهره‌گیری از این لایه‌ها می‌کوشد از مسیر دستکاری دانایی، به هدف راهبردی خود یعنی گسترش نادانی ساختاری در جامعه هدف دست یابد.
نتایج: نتیجه اصلی این سخن سردبیر آن است که فهم جنگ‌های معاصر مستلزم نگاه به «معماری دانایی» به‌عنوان میدان اصلی رقابت است. مدل ندان نشان می‌دهد که پیروزی در جنگ‌های شناختی و اطلاعاتی نه صرفاً در توان نظامی، بلکه در میزان تسلط بازیگران بر چرخه دانایی (از داده تا معنا) تعیین می‌شود. از این منظر، امنیت ملی در عصر شبکه‌ای مستلزم تقویت حکمرانی داده، توان تحلیل دانشی، سواد شناختی و مدیریت روایت‌های اجتماعی است تا از تبدیل جنگ دانایی به تولید نادانی در جامعه جلوگیری شود.
اصالت و ارزش: اصالت مدل ندان در پیوند میان علوم اطلاعات، مطالعات دانایی، علوم شناختی و مطالعات امنیتی نهفته است. این مدل با ارائه چارچوبی چندلایه برای تحلیل رقابت‌های دانایی، زبان مفهومی تازه‌ای برای فهم جنگ‌های اطلاعاتی و شناختی فراهم می‌آورد. ارزش آن در آن است که نشان می‌دهد چگونه دانایی می‌تواند هم ابزار قدرت و هم هدف تخریب در منازعات مدرن باشد. این رویکرد می‌تواند مبنایی برای توسعه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و طراحی سیاست‌های امنیت دانایی، حکمرانی اطلاعاتی و تقویت تاب‌آوری شناختی جوامع در برابر جنگ‌های ترکیبی آینده فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Knowledge Battle Model (KBM) in Cognitive, Information, and Hybrid Warfare: Explaining the Transformation from Data to Meaning in the Architecture of Information Warfare

نویسنده [English]

  • Rasoul Zavaraqi

Professor, Department of Knowledge and Information Science, University of Tabriz. zavaraqi@tabrizu.ac.ir

چکیده [English]

Purpose: This Editor’s Note aims to explain the transformation in the nature of contemporary warfare and to introduce the Knowledge Battle Model (KBM) as a conceptual framework for understanding conflicts in the era of cognitive, informational, and hybrid warfare. The model argues that modern conflicts increasingly extend beyond physical battlefields into a multilayered architecture of knowledge that includes data, information, knowledge, cognition, and meaning. Within this framework, the Knowledge Battle Model conceptualizes knowledge as both the arena and the instrument of strategic confrontation, while the ultimate objective of adversaries is often the production and expansion of ignorance within the target society through distortion of perception, disruption of analytical capacity, and manipulation of meaning.
Methodology: The editorial adopts an analytical–interpretive approach grounded in the literature on cognitive warfare, information warfare, network-centric warfare, and hybrid warfare. By synthesizing major scholarly perspectives and examining conceptual developments in contemporary conflict studies, the study constructs the theoretical foundations of the Knowledge Battle Model (KBM). The framework conceptualizes conflict as a knowledge-centered continuum extending from data to meaning and analyzes the relationships among these layers in shaping strategic influence and informational dominance in networked conflicts.
Findings: The analysis indicates that strategic power in the contemporary networked world is increasingly rooted in the control and management of knowledge processes. Control over data flows, the organization and interpretation of information, the production of analytical knowledge, the shaping of perceptions, and the construction of narratives constitute key dimensions of modern strategic competition. Within the Knowledge Battle Model (KBM), these dynamics are structured across five interconnected layers: data battle, information battle, knowledge battle, cognitive battle, and meaning battle. These layers together form an integrated architecture through which actors attempt to influence perception, guide decision-making processes, and shape collective interpretations in the target society.
Conclusion: The study concludes that contemporary warfare should be understood as competition within the architecture of knowledge. The Knowledge Battle Model (KBM) demonstrates that success in modern cognitive and informational conflicts depends not only on military capabilities but also on the ability to dominate the knowledge cycle, from data acquisition to the construction of social meaning. Therefore, strengthening national resilience in the networked age requires reinforcing data governance, analytical knowledge production, cognitive literacy, and strategic narrative management.
Value: The originality of the Knowledge Battle Model (KBM) lies in its integration of concepts from information science, knowledge studies, cognitive science, and security studies into a unified analytical framework. By conceptualizing warfare as a multilayered competition across the knowledge architecture, the model provides a novel perspective for analyzing information and cognitive conflicts and offers a conceptual basis for future interdisciplinary research and knowledge-centered policy development in the field of hybrid warfare.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Knowledge Battle Model (KBM)
  • Information Warfare
  • Cognitive Warfare
  • Hybrid Warfare
  • Knowledge Architecture
  • Information Ecosystem
  • Narrative Construction
  • Knowledge-Research Studies
مراجع
Alberts, D. S. (1999). Network centric warfare: Developing and leveraging information superiority. Washington, DC: Command and Control Research Program (CCRP), U.S. Department of Defense.
Argyris, C. (1996). Organizational learning II: Theory, method, and practice. Reading, MA: Addison‑Wesley.
Berger, P. L., & Luckmann, T. (2016). The social construction of reality: A treatise in the sociology of knowledge. New York: Anchor Books.
Comfort, L. K.; Boin, A., & Demchak, C. C. (2010). Designing resilience: Preparing for extreme events. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press.
Castells, M. (2009). Communication power. Oxford: Oxford University Press.
Castells, M. (2011). The rise of the network society (2nd ed.). Oxford: Wiley‑Blackwell.
Claverie, B., & Du Cluzel, F. (2022). Cognitive warfare: The advent of the concept of “cognitics” in the field ….. . Norfolk, VA: NATO Innovation Hub.
Davenport, T. H., & Beck, J. C. (2001). The attention economy: Understanding the new currency of business. Boston, MA: Harvard Business School Press.
Davenport, T. H., & Prusak, L. (1998). Working knowledge: How organizations manage what they know. Boston, MA: Harvard Business School Press.
Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58.
Fairclough, N. (1995). Media discourse. London: Edward Arnold.
Floridi, L. (2014). The fourth revolution: How the infosphere is reshaping human reality. Oxford: Oxford University Press.
Haas, P. M. (1992). Introduction: Epistemic communities and international policy coordination. International Organization, 46(1), 1–35.
Hoffman, F. G. (2007). Conflict in the 21st century: The rise of hybrid wars. Arlington, VA: Potomac Institute for Policy Studies.
Hoffman, F. G. (2014). Hybrid warfare and challenges. Joint Force Quarterly, 52, 34–39.
Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. New York: Farrar, Straus and Giroux.
Kaldor, M. (2013). New and old wars: Organized violence in a global era (3rd ed.). Stanford, CA: Stanford University Press.
Kitchin, R. (2014). The data revolution: Big data, open data, data infrastructures and their consequences. London: Sage.
Libicki, M. C. (2007). Conquest in cyberspace: National security and information warfare. Cambridge: Cambridge University Press.
Libicki, M. C. (2016). Cyberspace in peace and war (2nd ed.). Annapolis, MD: Naval Institute Press.
Mayer‑Schönberger, V., & Cukier, K. (2013). Big data: A revolution that will transform how we live, work, and think. Boston, MA: Houghton Mifflin Harcourt.
McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda‑setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36(2), 176–187.
Miskimmon, A., O’Loughlin, B., & Roselle, L. (2014). Strategic narratives: Communication power and the new world order. New York: Routledge.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge‑creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. New York: Oxford University Press.
Nowotny, H., Scott, P., & Gibbons, M. (2001). Re‑thinking science: Knowledge and the public in an age of uncertainty. Cambridge: Polity Press.
Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: PublicAffairs.
Nye, J. S. (2010). Cyber power. Cambridge, MA: Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School.
Nye, J. S. (2011). The future of power. New York: PublicAffairs.
Rid, T. (2020). Active measures: The secret history of disinformation and political warfare. New York: Farrar, Straus and Giroux.
Stehr, N. (1994). Knowledge societies. London: Sage.
Toffler, A., & Toffler, H. (1993). War and anti‑war: Survival at the dawn of the 21st century. Boston, MA: Little, Brown and Company.
Vraga, E. K., & Tully, M. (2021). News literacy, social media behaviors, and skepticism toward information on social media. Information, Communication & Society, 24(2), 150–166.
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Strasbourg: Council of Europe.
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 15
فروردین 1405
صفحه 1-43
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار