نشریه مطالعات دانش پژوهی

دسترسی باز به داده‌های دیجیتال و کدهای رایانه‌ای پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها در ایران: آیا دانشجویان موافق‌اند؟

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار مدیریت فناوری اطلاعات، پژوهشکدۀ فناوری اطلاعات، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری تخصصی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، تهران، ایران

10.22034/jkrs.2025.20686

چکیده

هدف: هدف این پژوهش بررسی دیدگاه دانشجویان کاربر سامانه ملی ثبت پایان‌نامه، رساله، و پیشنهاده درباره بارگذاری داده‌های دیجیتال پژوهش و کدهای رایانه‌ای پارساها در پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و دسترسی باز به آن‌ها بود.
روش‌شناسی‌: این پژوهش، با رویکرد کمی و روش پیمایش انجام شد. شمار نمونه 449 نفر بود و پرسش‌نامه برخط برای گردآوری داده‌ها و نرم‌افزار «اس‌پی‌اس‌اس» برای واکاوی آن‌ها به کار رفت.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان دادند که کمتر از نیمی از پاسخ‌گویان با بارگذاری داده‌های دیجیتال پژوهش و کدهای رایانه‌ای در ایرانداک همراه با ثبت پارسای خود موافق بودند و بیشتر آن‌ها یا موافق یا مطمئن نبودند. بااین‌همه، بیشتر کسانی که موافق بودند، با دسترسی باز به آن‌ها نیز بی‌درنگ پس از بارگذاری موافق بودند. بیشتر کسانی هم که با دسترسی بی‌درنگ موافقت نداشتند، با این دسترسی پس از گذشت 12 ماه موافق بودند.
نتایج: یافته‌های این پژوهش، نیاز به بررسی بیشتر عامل‌های مؤثر بر موافقت دانشجویان را با بارگذاری و دسترسی باز به کدهای رایانه‌ای و داده‌های دیجیتال پارساها و نیز فراهم‌آوری زیرساخت فنی بسنده را در این زمینه نشان می‌دهند تا بازنگری در سیاست‌های وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری برای پیشروی بیشتر به‌سوی بنیادهای کلیدی علم باز و همراهی با استانداردهای جهانی در این زمینه و مشارکت در جنبش جهانی علم باز را شدنی سازد.
اصالت و ارزش: این پژوهش برای نخستین بار دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی را درزمینة بارگذاری داده‌های دیجیتال پژوهش و کدهای رایانه‌ای در ایرانداک و دسترسی باز به آن‌ها بررسی کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Open Access to Digital Research Data and Source Code of Theses and Dissertations in Iran: Are Graduate Students on Board?

نویسندگان [English]

  • Sirous Alidousti 1
  • Farzane Sahli 2

1 IT Management Associate Professor, Department of Information Technology, Iranian Research Institute for Information Science and Technology (IranDoc), Tehran, Iran

2 PhD in Information Science and Knowledge Studies, Iranian Research Institute for Information Science and Technology (IranDoc), Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: This study investigates the perspectives of graduate students who use the National System for Registration of Theses, Dissertations, and Proposals (NSRTDP) regarding the uploading digital research data and source code associated with their academic works to the Iranian Research Institute for Information Science and Technology (IranDoc), as well as their views on granting open access to these materials.
Methodology: Using a quantitative survey design, data were collected from 449 NSRTDP users through an online questionnaire. The responses were analyzed using SPSS software.
Findings: Fewer than half of the respondents supported uploading  digital research data (45%) and source codes (39%) of their theses and dissertations to IranDoc at the time of registration, with many expressing reluctance or uncertainty. However, more than half of those who agreed to upload digital data (72.3%) and source code (73.7%) also supported granting immediate open access to these materials after upload. Notably, most respondents who initially opposed immediate open access to their digital data and source code expressed agreement with open access after a 12-month embargo period.
Conclusion: The findings underscore the need for further investigation into the factors influencing students’ willingness to upload and share digital research outputs. They also highlight the importance of developing robust technical infrastructure to support such initiatives. These measures are essential for revising national science policy, advancing open science principles, aligning with international standards, and strengthening Iran’s participation in the global open science movement.
Value: This study is the first to examine graduate students’ perspectives on uploading digital research data and source code to IranDoc and on providing open access to these resources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Theses
  • Dissertation
  • Open Science
  • Open Data
  • Open Source
مراجع
بهروزفر، هدایت؛ و وزیری، اسماعیل. (1401آ). عوامل مؤثر بر اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی در میان پژوهشگران حوزۀ فنی و مهندسی ایران. علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 8(3)، 177-200. https://doi.org/10.22091/stim.2022.7989.1760
بهروزفر، هدایت؛ و وزیری، اسماعیل. (1401ب). وضعیت پژوهشگران حوزه علوم پایه در اشتراک‌گذاری و استفاده مجدد از داده‌های پژوهشی. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 25(4)، 189-216. https://doi.org/10.30481/lis.2022.358119.2002
تاسا، مروارید؛ رحیمی، صالح؛ و حیدری، غلامرضا. (1403). وضعیت سواد داده در میان دانشجویان دانشگاه رازی. نشریۀ مطالعات دانش‌پژوهش، 3(3)، 107-122. https://doi.org/10.22034/jkrs.2024.62735.1096
تسلیمی، محمدسعید؛ ثنایی، مهدی؛ و عبدالحسین‌زاده، محمد. (1396). شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های تحقق سیاست‌گذاری داده حکومتی باز در ایران: کاربست روش تحلیل سلسله‌مراتبی و تاپسیس فازی. سیاست‌گذاری عمومی، 3(2)، 57-89. https://doi.org/10.22059/ppolicy.2017.62830
سلیمانی ده‌دیوان، آمنه؛ فهیم‌نیا،‌ فاطمه؛ نقشینه، نادر؛ و سلیمانی‌نژاد، عادل. (1399). استفاده مجدد از داده‌های پژوهشی در ایران: شناسایی عناصر و الزامات. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 35(3)، 663-692. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2020.035
سلیمانی ده‌دیوان، آمنه؛ سلیمانی‌نژاد، عادل؛ و درودی، فریبرز. (1401). اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی مطالعه موردی: اعضای هیئت‌علمی پزشکی. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 38(1)، 193-220. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2022.019
سلیمانی‌نژاد، عادل؛ درودی، فریبرز؛ و جهانشاهی جواران، فرزانه. (1399). بررسی شیوه‌های مدیریت و نیازمندی‌های داده‌های پژوهشی در پژوهشگران علم اطلاعات در ایران. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 36(2)، 329-358. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2020.002
عروجی، مژگان؛ حریری، نجلا؛ و باب‌الحوائجی، فهیمه. (1402آ). شاخص‌ها و مؤلفه‌های سواد مدیریت داده‌های پژوهشی. مدیریت اطلاعات، 9(1)، 77-96. https://doi.org.10.22034/AIMJ.2024.481928.1606
عروجی، مژگان؛ حریری، نجلا؛ و باب‌الحوائجی، فهیمه. (1402ب). مرور نظام‌مند پژوهش‌ها در حوزۀ سواد مدیریت داده‌های پژوهشی. مطالعات کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، 34(4)، 133-166. https://doi.org/10.30484/nastinfo.2024.3436.2221
عبدالحسین‌زاده، محمد؛ ثنایی، مهدی؛ و ذوالفقارزاده، محمدمهدی. (1396). مفهوم‌شناسی سیاستگذاری دادۀ باز حاکمیتی و تبیین مزایا و فواید آن در عرصه‌های مختلف سیاست‌گذاری. فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 7(22)، 55-74. https://sspp.iranjournals.ir/article_26097.html
فتحیان دستگردی، اکرم. (1403). امکان‌سنجی طراحی و پیاده‌سازی پایگاه مدیریت داده‌های پژوهشی مقالات نشریات علمی فارسی: طراحی نمونه کاربردی ISCData. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 2(40)، 569-688. https://doi.org/10.22034/jipm.2024.716461.
فیض‌بخش کلیسرانی، ام‌البنین؛ باب‌الحوائجی، فهیمه؛ نظافتی، نوید؛ حریری، نجلا؛ و نوشین‌فرد، فاطمه. (1401). ارائه چارچوب مدیریت اکوسیستم داده باز از دیدگاه کسب‌وکار با رویکرد گراندد تئوری. پژوهش‌نامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 12(1)، 76-99. https://doi.org/10.22067/infosci.2022.24172.0
قهنویه، حسن؛ رسولی‌آزاد، محمدرحیم؛ باب‌الحوائجی، فهیمه؛ و حریری، نجلا. (1400). پرکاربردترین مؤلفه‌های مدیریت داده‌های پژوهشی (مورد پژوهی: کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی علوم پزشکی قطب هفت کشور). دانش‌شناسی، 14(55)، 107-120. https://dorl.net/dor/20.1001.1.20082754.1400.14.55.7.2
وزیری، اسماعیل؛ نقشینه، نادر؛ نوروزی چاکلی، عبدالرضا؛ دیلمقانی، میترا؛ و توفیقی، شهرام. (1396). عوامل مؤثر بر اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی: مرور پیشینه‌ها. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، 28(3)، 123-139. https://nastinfo.nlai.ir/article_1470.html
وزیری، اسماعیل؛ نقشینه، نادر؛ و نوروزی چاکلی، عبدالرضا. (1397آ). اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی: یک مطالعه علم‌سنجی. پژوهش‌نامه علم‌سنجی، 4(1)، 1-16. https://doi.org/10.22070/rsci.2017.509
وزیری، اسماعیل؛ نقشینه، نادر؛ و نوروزی چاکلی، عبدالرضا. (1397ب). اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی: رویکردهای ملی و بین‌المللی. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 33(3)، 1013-1040. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2018.039
وزیری، اسماعیل؛ نقشینه، نادر؛ و نوروزی چاکلی، عبدالرضا. (1398). موانع و چالش‌های اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی. پژوهش‌نامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 9(2)، 5-23. https://doi.org/10.22067/riis.v0i0.60594
وزیری، اسماعیل؛ نوروزی چاکلی، عبدالرضا؛ و نقشینه، نادر. (1401). رتبه‌بندی مؤلفه‌های مؤثر بر اشتراک‌گذاری داده‌های پژوهشی در میان پژوهشگران حوزه پزشکی ایران با استفاده از تکنیک دیمتل. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 38(1)، 221-246. https://doi.org/10.35050/JIPM010.2022.020
Ajzen, I. (1991). The theory of Planned Behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Allen, C., & Mehler, D. M. (2019). Open Science Challenges, Benefits and Tips in Early Career and Beyond. PLoS biology, 17(5), e3000246. https://doi.org/10.1371/journal.pbio.3000246
Azami, M., Sadatmoosavi, A., & Chashmyazdan, M. (2023). Research Data Management Frameworks: A Systematic Literature Review. International Journal of Information Science and Management (IJISM), 21(3), 1-18. https://doi.org/10.22034/ijism.2023.1977759.0
Bernard, R. H. (2013). Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches (2th ed.). Sage. https://www.amazon.com/Social-Research-Methods-Qualitative-Quantitative/dp/1412978548
Chataway, J., Parks, S., & Smith, E. (2018). How Will Open Science Impact on University–Industry Collaboration? Форсайт, 11(2), 44-53. http://doi.org/10.17323/2500-2597.2017.2.44.53
De Vaus, D. (2002). Surveys in Social Research (5th ed.). Allen & Unwin.
Dennis, S., Garrett, P., Yim, H., Hamm, J., Osth, A. F., Sreekumar, V., & Stone, B. (2019). Privacy Versus Open Science. Behavior Research Methods, 51, 1839-1848. https://doi.org/10.3758/s13428-019-01259-5
Dogan, G., Taskin, Z., & Aydinoglu, A. U. (2021). Research Data Management in Turkey: A Survey to Build an Effective National Data Repository. IFLA journal, 47(1), 51-64. https://doi.org/10.1177/0340035220917985
Fishbein, M., & Ajzen, I. (1975). Belief, Attitude, Intention and Behavior: An Introduction to Theory and Research. Addison-Wesley. https://www.amazon.com/Belief-Attitude-Intention-Behavior-Addison-Wesley/dp/0201020890
González-Teruel, A., López-Borrull, A., Santos-Hermosa, G., Abad-García, F., Ollé, C., & Serrano-Vicente, R. (2022). Drivers and Barriers in the Transition to Open Science: The Perspective of Stakeholders in the Spanish Scientific Community. Profesional De La Información, 31(3), e310305. https://doi.org/10.3145/epi.2022.may.05
Gownaris, N., Vermeir, K., Bittner, M. I., Gunawardena, L., Kaur-Ghumaan, S., Lepenies, R., Ntsefong, G. N., & Zakari, I. S. (2022). Barriers to Full Participation in the Open Science Life Cycle Among Early Career Researchers. CODATA Data Science Journal, 21(1),1–15. https://doi.org/10.5334/dsj-2022-002
Holsapple, S. (2021). Data sharing for Master Theses: Survey and Recommendations. [Master’s Thesis, University of North Carolina]. https://www.tandfonline.com/openaccess/members/vanderbilt-university?creative=733867714267&keyword=open%20access&matchtype=b&network=g&device=c&gad_source=1&gad_campaignid=22257832221&gbraid=0AAAAApJhIQZNNoewvOXUAAFIeyKyBE2BQ&gclid=CjwKCAiAxc_JBhA2EiwAFVs7XPCG983XL-IwZBGtRYYXMf8mY1fVB5Y9HYcroGb6TbTK5zt5yROzxhoCIz4QAvD_BwE
Kousha, K., & Thelwall, M. (2019). Can Google Scholar and Mendeley Help to Assess the Scholarly Impacts of Dissertations? Journal of Informetrics, 13(2), 467-484. https://doi.org/10.1016/j.joi.2019.02.009
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Kumar, A., Gawande, A., Paliwal, J., Pendse, V., Kale, S., Agarwal, A., Brar, V., Palav, M., Nimbalkar, S., Saini, A., Rathi, G., & Raibagkar, S. (2025). Barriers and Need for Dataset Sharing in the Publishing of Research Thesis. Iberoamerican Journal of Science Measurement and Communication, 5(2), 1-17. https://doi.org/10.47909/ijsmc.192
Levin, N., Leonelli, S., Weckowska, D., Castle, D., & Dupré, J. (2016). How Do Scientists Define Openness? Exploring the Relationship Between Open Science Policies and Research Practice. Bulletin of Science, Technology & Society, 36(2), 128-141. https://doi.org/10.1177/0270467616668760
Lund, B. (2021). The Structure of Information Behavior Dissertations 2009–2018: Theories, Methods, Populations, Disciplines. Journal of Librarianship and Information Science, 53(2), 225-232. https://doi.org/10.1177/0961000620935499
McClenaghan, E. (2024). Mann-Whitney U Test: Assumptions and Example. Retrieved from https://www.technologynetworks.com/informatics/articles/mann-whitney-u-test-assumptions-and-example-363425.
Stanos, S. P. (2017). National academies of sciences, engineering, and medicine (NASEM). Pain Medicine, 18(10), 1835-1836.‏ https://doi.org/10.1093/pm/pnx224
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (NASEM). (2018). Open Science by Design: Realizing a Vision for 21st Century Research. The National Academies Press. http://doi.org/10.17226/25116
Ng, J. Y., Santoro, L. J., Cobey, K. D., Steel, A., Cramer, H., & Moher, D. (2024). Complementary, Alternative, and Integrative Medicine Researchers’ Practices and Perceived Barriers Related to Open Science: An international, Cross-Sectional Survey. Plos one, 19(5), e0301251. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0301251
Pascu, C., & Burgelman, J. C. (2022). Open Data: The Building Block of 21st Century (Open) Science. Data & Policy, 4, e15. https://doi.org/10.1017/dap.2022.7
Pinfield, S., Wakeling, S., Bawden, D., & Robinson, L. (2021). Open Access in Theory and Practice: The Theory-Practice Relationship and Openness. Routledge. https://www.routledge.com/Open-Access-in-Theory-and-Practice-The-Theory-Practice-Relationship-and-Openness/Pinfield-Wakeling-Bawden-Robinson/p/book/9780367524258
Ramachandran, R., Bugbee, K., & Murphy, K. (2021). From Open Data to Open Science. Earth and Space Science, 8, e2020EA001562. https://doi.org/10.1029/2020EA001562
Robson, S. G., Baum, M. A., Beaudry, J. L., Beitner, J., Brohmer, H., Chin, J. M., Jasko, K., Kouros, C. D., Laukkonen, R. E., Moreau, D., Searston, R. A., Slagter, H. A., Steffens, N. K., Tangen, J. M., & Thomas, A. (2021). Promoting Open Science: A Holistic Approach to Changing Behaviour. Collabra: Psychology, 7(1), 30137. https://doi.org/10.1525/collabra.30137
Samrgandi, N. H. (2014). Factors Influencing Dissertation Authors’ Decisions to Publish in Open Access [Doctoral dissertation, Robert Morris University].
Schöpfel, J., Primož, J., Prost, H., Malleret, C., Češarek, A., & Koler-Povh, T. (2015). Dissertations and Data. Paper presented in GL17 International Conference on Grey Literature, Amsterdam, Netherlands. https://hal.univ-lille.fr/hal-01285304v1/file/GL17%20DissData%20keynote%20paper%205%20%281%29.pdf
Shmagun, H., Shim, J., Choi, K. N., Shin, S. K., Kim, J., & Oppenheim, C. (2024). Korea’s National Approach to Open Science: Present and Possible Future. Journal of Information Science, 50(3), 766-785. https://doi.org/10.1177/01655515221107336
Vicente-Saez, R., & Martinez-Fuentes, C. (2018). Open Science Now: A Systematic Literature Review for an Integrated Definition. Journal of Business Research 88, 428-436. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2017.12.043
Wani, J. A. (2019). Open Access Electronic Thesis and Dissertation Repositories: An Assessment. Library Philosophy and Practice, 2528, 1-12. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/2528/
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 4، شماره 4 - شماره پیاپی 14
دی 1404
صفحه 168-184
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار