نشریه مطالعات دانش پژوهی

نقش واسطه‌ای مهارت‌های دیجیتالی در رابطه بین سواد هوش مصنوعی و کیفیت خدمات آموزشی (مطالعه موردی: دانشگاه فرهنگیان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

2 مدرس، گروه تحقیقات و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران

3 استادیار، گروه پژوهشی علوم اجتماعی و مطالعات منطقه‌ای، پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش، تهران‌، ایران

10.22034/jkrs.2025.20201

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر تعیین نقش واسطه‌ای مهارت‌های دیجیتال در رابطه بین سواد هوش مصنوعی و کیفیت خدمات آموزشی در دانشگاه فرهنگیان است.
روش‌شناسی‌: پژوهش حاضر، ازنظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش، شامل کلیه اعضای هیئت علمی تمام‌وقت و مدرسان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی به تعداد 500 نفر که بر اساس قواعد مدل­یابی معادلات ساختاری، حجم نمونه 240  نفر برآورد و با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های مربوط به سواد هوش مصنوعی ما و چن (۲۰۲۴)، مهارت‌های دیجیتال رودریگز- دیوس، ون اوستن و ایگارتو (۲۰۱۸) و کیفیت خدمات آموزشی ابوبکر و بیومی (۲۰۲۲) و علیوبی، الشوبکی و ابوناصر (۲۰۲۰) جمع‌آوری شدند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزارهای SPSS26 وAMOS  انجام گرفت.
یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است که مدل مفهومی پژوهش از برازش خوبی برخوردار است. ضریب تعیین برای متغیرهای سواد هوش مصنوعی (49/0)، مهارت‌های دیجیتال (83/0) و کیفیت خدمات آموزش (67/0) نشان می‌دهد شدت تأثیر این عوامل قوی است. همچنین تحلیل فرضیه‌ها نشان داد که رابطه بین سواد هوش مصنوعی، مهارت‌های دیجیتال و کیفیت خدمات در سطح معنا‌دار و قابل‌توجه است.
نتایج: نتایج نشان داد که ارتقاء سواد هوش مصنوعی و مهارت‌های دیجیتال اعضای هیئت علمی، موجبات بهبود کیفیت خدمات آموزشی در دانشگاه فرهنگیان را فراهم می‌کند.
اصالت و ارزش: این مطالعه نوآوری در حوزه سواد هوش مصنوعی و مهارت‌های دیجیتال در دانشگاه فرهنگیان است و می‌تواند به کاهش شکاف‌های مطالعاتی و راهنمایی سیاست‌گذاران آموزشی کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Mediating Role of Digital Skills in the Relationship Between Artificial Intelligence Literacy and the Quality of Educational Services (Case Study: Farhangian University)

نویسندگان [English]

  • Asadolah khadivi 1
  • Mahdi Parvinzadeh 2
  • Saeed Arefnjad 3

1 Associate Professor, Department of Educational Administration , Farhangian University ,Tehran.Iran

2 Lecturer, Medical Philosophy and History Research Center, university of Medical Sciences,Tabriz, Iran

3 Assistant Professor,Department of Social Sciences and Regional Studies, Educational Studies of Institute, Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: This study aims to examine the mediating role of digital skills in the relationship between artificial intelligence (AI) literacy and the quality of educational services at Farhangian University.
Methodology: The present study is applied in purpose and descriptive-correlational in method, utilizing structural equation modeling (SEM). The population consisted of all full-time faculty members and lecturers at Farhangian University of East Azerbaijan Province, totaling 500 individuals. Based on SEM guidelines, a sample of 240 participants was selected through stratified random sampling. Data were collected using questionnaires on AI literacy (Ma & Chen, 2024), digital skills (Rodríguez, van Oosten & Igartu, 2018), and educational service quality (Aboubakr & Bayoumy, 2022; Alayoubi, Al Shobaki & Abu-Naser, 2020). Data analysis was performed using SPSS 26 and AMOS software.
Findlings: The results indicate that the conceptual model demonstrates a good fit. The coefficients of determination were 0.49 for AI literacy, 0.83 for digital skills, and 0.67 for educational service quality, reflecting strong effects of these variables. Hypothesis testing further revealed statistically significant relationships among AI literacy, digital skills, and educational service quality.
Value: This study provides innovative insights into the roles of AI literacy and digital skills in higher education and offers guidance for educational policymakers to bridge existing gaps and enhance service quality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Artificial Intelligence Literacy
  • Digital Skills
  • Quality of Educational Services
  • Farhangian University
مراجع
اعلامی، فرنوش؛ انصاری فر، مجید؛ و اکبری، سعید. (1398). از انتظار تا واقعیت: تحلیل شکاف کیفیت خدمات آموزشی و پژوهشی از دیدگاه دانشجویان دانشگاههای دولتی شهر تهران. مدیریت و برنامه ریزی در نظام­های آموزشی، 12(2)،295-318. http://doi.org/10.29252/mpes.12.2.295
جعفری نژاد، مجید؛ ابراهیمی پور، حسین؛ لعل منفرد، الهه؛ جمالی، بهنام؛ امینی، فریده؛ و ایمن، رضا. (1395). بررسی کیفیت خدمات آموزشی در دانشکده بهداشت علوم پزشکی مشهد، مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد،11(3)، 247-257. http://jmed.ssu.ac.ir/article-1-714-fa.html
حسن زاده ثمرین، تورج. (1399). بررسی و ارزیابی میزان کیفیت آموزشی دانشگاه پیام نور مرکز تالش، پژوهش در نظام­های آموزشی،14(48)، 41-57. https://www.jiera.ir/article_105072.html
 حسین نژاد سراسکانرود، الهام؛ بهمنی،  الناز؛  عیسائی، صغری؛ و عیسائی، مریم. (1402). پرورش سواد دیجیتال در آموزش و پرورش. پیشرفت های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش،6(62)، 279-263. https://jonapte.ir/showpaper/13016730
حسینی، سید احمد؛ مهدیون، روح الله؛ و قاسم زاده علیشاهی، ابوالفضل. (1399). نقش سواد دیجیتالی و شایستگی‌های کانونی معلمان بر عملکرد شغلی آنان، علوم و فنون مدیریت اطلاعات، 6(2) 17-42.‎ http://doi.org/10.22091/stim.2020.3857.1277
رجبی، مهدی؛ قاسم تبار، سید عبدالله؛ و مهدوی نسب، یوسف. (1401). رابطه بین میزان سواد دیجیتال معلمان و دیدگاه آنان نسبت به میزان کاربردپذیری شبکه آموزشی دانش‌آموز (شاد)، فناوری آموزش، 16(4)،659-706. https://doi.org/10.22061/tej.2022.8462.2673
رمضانی، عباس؛ و شریفی، معصومه. (1403). مدلسازی تاثیر شکاف دیجیتال بر سواد هوش مصنوعی با میانجیگری تفکر رایانشی و جذب شناختی در دانشجومعلمان، مطالعات آموزش و یادگیری، 16(2)، 259-278.  http://doi.org/10.22099/jsli.2025.7986
سالاریه، نورا؛ دانایی فرد، حسن؛ رهنورد، فرج اله؛ و رجب­زاده، علی. (1399). طراحی شاخص اندازه­گیری کیفیت مدیریت منابع انسانی براساس رویکرد حکمرانی خوب در بخش دولتی ایران. مدیریت سازمان­های دولتی، 8(2)، 66-55.  https://doi.org/10.30473/ipom.2019.45895.3600
سجاسی قیداری، حمدالله؛ محمودی، حمیده؛ و شیرمحمدی؛ محبوبه. (1397). ارزیابی و تحلیل کیفیت خدمات آموزشی ارائه شده به مدیران روستایی (مطالعه موردی: دهیاران روستاهای بخش نصرآباد تربت جام). تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،20(57)، 147-167. http://doi.org/‎10.29252/jgs.20.57.147
عزیزی، زهره؛ رحیمی، صالح؛ و احمدی، وکیل. (1403). نقش مهارت های دیجیتال در ارتقای سواد حریم خصوصی برخط دانشجویان کارشناسی دانشگاه رازی. علوم و فنون مدیریت اطلاعات،10(11)،7-30.  https://doi.org/10.22091/STIM.2021.7113.1611
قربانخانی، مهدی؛ و صالحی، کیوان. (1395). بازنمایی چالش های آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران: مطالعه ای با روش پدیدار شناسی. فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 7(2)،123-148.  https://doi.org/10.22061/tej.2017.683
کاظم نژاد ماتک، لیلا؛ معصومی، احمد؛ محبی، سیامک؛ تبرایی، مریم؛ و مرادی، زهرا. (1399). کیفیت خدمات آموزشی دردانشکده علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی قم، آموزش پرستاری، 9(1)،55- 64. 
http://jne.ir/article-1-1078-fa.html
میرسعیدی، فاطمه؛ غلامی ارجنکی، احمدرضا؛ و قدوسی، محمد. (1398). ارزیابی کیفیت خدمات آموزشی دانشگاه بر اساس مدل سروکوال . نامه آموزش عالی،12(48)،137-155. https://journal.sanjesh.org/article_38186.html
Abdullah, S. H. (2021). The role of AI techniques in improving the behavior and practices of faculty members when switching to eLearning in light of the covid-19 crisis. Int. J. Educ. Pract, 9, 687–714. https://doi.org/10.18488/journal.61.2021.94.687.714
Aboubakr, R. M., & Bayoumy, H. M. (2022). Evaluating educational service quality among dentistry and nursing students with the SERVQUAL model: A cross-sectional study. Journal of Taibah University Medical Sciences, 17(4), 648-657.‏ https://doi.org/10.1016/j.jtumed.2022.01.009
Alam, T. (2016). An empirical analysis of student’s expectation, perception and satisfaction towards service of quality of college of business administration,Indian journal of Science & Technology,9(33),1023-1026.https://doi.org/1023-26.33/95003.
Alayoubi, M. M., Al Shobaki, M. J., & Abu-Naser, S. S. (2020). Strategic leadership practices and their relationship to improving the quality of educational service in Palestinian Universities. International Journal of Business Marketing and Management (IJBMM), 5(3), 11-26.‏ http://www.ijbmm.com/paper/Mar2020/8340436031.pdf
Ali, O., Murray, P., Momin, M., Dwivedi, Y., & Malik, T. (2023). The effects of AI applications in educational settings: challenges and strategies. Technol. Forecast. Soc. Chang. 199, 123076–121625. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.123076
Bahmei., S, & Enayati., T. (2021). Challenges Facing Higher Education in Improving the Quality of Educational Services (A Study with a Phenomenological Approach), Biannual Journal of Education Experiences,1(1),113-138. https://journals.iau.ir/article_694454.html
Blancia, G. V. V., Fetalvero, E. G., Baldera, P. R., & Mani, M. C. (2024). The mediating effects of artificial intelligence literacy on the association between computational thinking skills and organizational agility among secondary school teachers. Problems of Education in the 21st Century, 82(5), 616–629. https://doi.org/10.33225/pec/24.82.616
Chui, C., Muhd, A., Basim, F., & Zaimi, N. (2016). Evaluation of Service Quality of Private Higher Education using. Service Improvement Matrix. Procedia -Social and Behavioral Sciences. 224,132–140. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.05.417.
Cope, B., Kalantzis, M., & Searsmith, D. (2021). Artificial intelligence for education: Knowledge and its assessment in AI-enabled learning ecologies. Educational philosophy and theory, 53(12), 1229-1245.‏ https://doi.org/10.1080/00131857.2020.1728732
Coşgun Ögeyik, M. (2022). Using bloom's digital taxonomy as a framework to evaluate webcast learning experience in the context of Covid-19 pandemic. Education and Information Technologies,27(8),11219–11235.https:// doi. org/ 10. 1007/ s10639- 022- 11064- x
Crosby, P. B. (1979). Quality is free. McGraw-Hill. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1808367
Dehghan, A., Dugger, J., Dobrzykowski, D., & Balazs, A. (2014). The antecedents of student loyalty in online programs Educational Management, 28 (1), 15-35. https://doi.org/10.1108/IJEM-01-2013-000
Dewi, R.S., Hasanah, U., Zuhri, M. (2021). Analysis Study of Factors Affecting Students’ Digital Literacy Competency. Ilkogr, 20(3), 424–431. https://www.semanticscholar.org/paper/Analysis-Study-of-Factors-Affecting-Students-Dewi-Dj/3ba82fac86503ea0542385c0617712e61b7aebe0
Diachuk, O. (2024). Development of digital competence of teachers in vocational education institutions. sets,3(1),77–91. https://doi.10.69587/ss/1.2024.77
Đonlagić, S., & Fazlić, S. (2015). Quality assessment in higher education using the SERVQUALQ model. Management: journal of contemporary management issues, 20(1), 39-57.‏  https://hrcak.srce.hr/141588
Douglas, A., & Douglas, J. (2006). Campus spies? Using mystery students to evaluate university performance. Educational Research, 48(1), 111-119.‏ https://doi 10.1080/00131880500498560
Eynon, R., & Geniets, A. (2016). The digital skills paradox: how do digitally excluded youth develop skills to use the internet? Learning, Media and Technology, 41(3), 463-479. https://doi.org/10.1080/17439884.2014.1002845.
Farhan, N. D., Sadiq, B. H., Zwayyer, M. H., & Arnout, B. A. (2024, November). The impact of using artificial intelligence techniques in improving the quality of educational services/case study at the University of Baghdad. In Frontiers in Education (Vol. 9, p. 1474370). Frontiers Media SA.‏ https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1474370.  
From, J. (2017). Pedagogical Digital Competence--Between Values, Knowledge and Skills. Higher Education Studies, 7(2), 43-50, https://doi.org/10.5539/hes.v7n2p43
Gil-Flores, J., Rodríguez-Santero, J., & Torres-Gordillo, J. J. (2017). Factors that explain the use of ICT in secondary-education classrooms: The role of teacher characteristics and school infrastructure. Computers in Human Behavior, 68, 441-449. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.11.057
Kandlhofer, M., Steinbauer, G., Hirschmugl-Gaisch, S., & Huber, P. (2016, October). Artificial intelligence and computer science in education: From kindergarten to university. In 2016 IEEE frontiers in education conference (FIE) (pp. 1-9). IEEE.‏ https://doi.org/10.1109/FIE.2016.7757570
Kandlhofer, M., Steinbauer, G., Hirschmugl-Gaisch, S., & Huber, P. (2016, October). Artificial intelligence and computer science in education: From kindergarten to university. In 2016 IEEE frontiers in education conference (FIE) (pp. 1-9). IEEE.‏
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd.
Ed.). Guilfrod Press.
Kong, S. C., Cheung, W. M. Y., & Zhang, G. (2021). Evaluation of an artificial intelligence literacy course for university students with diverse study backgrounds. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100026. https://doi.org/10.1016/j. caeai.2021.100026
Lagrosen, S., Seyyed-Hashemi, R& Leitner, M. (2004), Examination of the dimensions of quality in higher education, Quality Assurance in Education, 12(2).61-69.
Laupichler, M. C., Aster, A., Haverkamp, N., & Raupach, T. (2023). Development of the “Scale for the assessment of non-experts’ AI literacy” an exploratory factor analysis. Computers in Human Behavior Reports, 12(1),100338,1–10,https://doi-org.ezproxy.eduhk.hk/10.1016/j.chbr.2023.100338.
Long, D., & Magerko, B. (2020) What is AI literacy? Competencies and design considerations. In Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, Honolulu, HI, USA,1–16.
Ma, S., & Chen, m. (2024). The Development and Validation of the Artificial Intelligence Literacy Scale for Chinese College Students (AILS-CCS), in IEEE Access, (12),146419-146429, https://doi.org/10.1109/ACCESS.2024.3468378.
Marnita, M., Nurdin, D., & Prihatin, E. (2023). The Effectiveness of Elementary Teacher Digital Literacy Competence on Teacher Learning Management. Journal of Innovation in Educational and Cultural Research, 4(1),35-43. https://doi.org/10.46843/jiecr.v4i1.444
McBride, C. (2015). Children's literacy development: A cross-cultural perspective on learning to read and write. Routledge.‏ https://doi.org/10.4324/9781315849409
Munshi, R. (2019). Higher Eructation Service Quality Model (HESQUAL) to Improve Service Quality of Higher Education Institutions. International Journal of Research in Humanities, Arts and Literature (IMPACT: IJRHAL),7(1),181-190
Mureșan, M. (2023). Impact of Artificial Intelligence on Education. In Proceedings of the 32nd International RAIS Conference on Social Sciences and Humanities. 81–85.
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, K. W. S., & Qiao, M. S. (2021). AI literacy: Definition, teaching, evaluation and ethical issues. Proceedings of the Association for Information Science and Technology, 58(1), 504–509.
Ng, D. T. K., Wu, W., Leung, J. K. L., Chiu, T. K. F., & Chu, S. K. W. (2024). Design and validation of the AI literacy questionnaire: The affective, behavioral, cognitive and ethical approach. British Journal of Educational Technology,55,1082–1104. https://doi.org/10.1111/bjet.13411
Qashqaei, Z., Taleb, Z., & Hashemi, SA. (2021). Providing a Model of Effective Components on Assessment the Quality of Educational Services in Education, Iranian Journal of Educational Sociology. 4(1), 216- 225, http://dx.doi.org/10.61186/ijes.4.1.216
Rajesh, E., Shreevamshi, D. V., Krishna, S., & Maguluri, L. (2022). The effect of the artificial intelligence on learning quality & practices in higher education. J. Posit. School Psychol,6, 2371–2378, http://journalppw.com.
Riyanda, A. R., Parma Dewi, I., Jalinus, N., Ahyanuardi, Sagala, M. K., Rinaldi, D., Prasetya, R.  A., & Yanti, F.  (2025).  Digital Skills and Technology Integration Challenges in Vocational High School Teacher Learning. Data and Metadata, 4, 553. https://doi.org/10.56294/dm2025553
Rodríguez-de-Dios, I., van Oosten, J. M. F., & Igartua, J.-J. (2018). A study of the relationship between parental mediation and adolescents' digital skills, online risks and online opportunities. Computers in Human Behavior, 82, 186-198. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.01.012
Rogaten, J., Rienties, B., Sharpe, R., Cross, S., Whitelock, D., Lygo-Baker, S., & Littlejohn, A. (2019). Reviewing affective, behavioural and cognitive learning gains in higher education. Assessment & Evaluation in Higher Education, 44(3), 321–337. https:// doi.org/ 10. 1080/ 02602 938. 2018. 150427
Roumate, F. (2023). Ethics of artificial intelligence, higher education, and scientific research. In Artificial intelligence in higher education and scientific research: Future development (pp. 129-144). Singapore: Springer Nature Singapore.‏ https://doi.org/10.1007/978-981-19-8641-3_10
Shapiro, R. B., Fiebrink, R., & Norvig, P. (2018). How machine learning impacts the undergraduate computing curriculum. Communications of the ACM, 61(11), 27-29.‏ https://doi.org/10.1145/3277567
Syam, A. R., & Arifin, S. (2019). Quality of Educational Services in Islam Perspective. the Quality of Educational Services in Education, Iranian Journal of Educational Sociology,4(1), 216-225. https:// doi.org/ 10.4108/eai.8-12-2018.2283982
Tondeur, J., Aesaert, K., Pynoo, B., Braak, J., Fraeyman, N., & Erstad, O. (2017). Developing a validated instrument to measure preservice teachers’ ICT competencies: Meeting the demands of the 21st century. British Journal of Educational Technology, 48(2), 462-472. https://doi.org/10.1111/bjet.12380
Law, N. W. Y., Woo, D. J., De la Torre, J., & Wong, K. W. G. (2018). A global framework of reference on digital literacy skills for indicator 4.4. 2.‏  http: //uis.unesco.org /sites/default/ files/documents/ip51-globalframework- reference-digital-literacy-skills-2018-en.pdf .
van Dijk, J. A. G. M. (2006). Digital divide research, achievements and shortcomings. Poetics,34(4-5), 221-235, http://doi.org/ 10 1 6/j.poetic.11601 011
Vandoninck, S., d'Haenens, L., & Roe, K. (2013). Online risks: Coping strategies of less resilient children and teenagers across Europe. Journal of children and media, 7(1), 60-78. https://doi.org/10.1080/17482798.2012.739780
Vodă, A. I., Cautisanu, C., Grădinaru, C., Tănăsescu, C., & de Moraes, G. H. S. M. (2022). Exploring digital literacy skills in social sciences and humanities students. Sustainability, 14(5), 2483. https://doi.org/10.3390/su14052483
Yidana, P., Bawa, G.M., Gariba H.A., Adabuga, J.A. (2023), Service Quality in Higher Education Based on Students’ Perspectives. British Journal of Education, Learning and Development Psychology,6(2),22-41. https://doi.org/10.52589/BJELDP-9FYKUGFI.
Yılmaz, K., & Temizkan, V. (2022). The effects of educational service quality and socio-cultural adaptation difficulties on international students’ higher education satisfaction. SAGE Open ,12(1), 21582440221078316.https://doi.org/10.1177/215824402210783
Yousapronpaiboon, k. (2014). Servquel: Measuring higher education service quality in Thailand, World conference on education science,116, 1088-1095.https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.350
Zhai, X., Chu, X., Chai, C. S., Jong, M. S. Y., Istenic, A., Spector, M., & Li, Y. (2021). A Review of artificial intelligence in education from 2010 to 2020. Complexity,1–18. https://doi.org/10.1155/2021/8812542
Zhao, L., Wu, X., & Luo, H. (2022). Developing Ai literacy for primary and middle school teachers in china: based on a structural equation modeling analysis. Sustainability, 14(21), 14549. https://doi.org/10.3390/su142114549
Zun, A. B., Ibrahim, M. I., & Hamid, A. A. (2018). Level of satisfaction on service quality dimensions based on SERVQUAL model among patients attending 1 Malaysia clinic in Kota Bharu, Malaysia. Oman medical journal, 33(5), 416. https://doi.org/10.5001/omj.2018.76
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 4، شماره 3 - شماره پیاپی 12
آبان 1404
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار