نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• یگانه ژیان فیض آبادی ¹
• محسن نوکاریزی ²
• معصومه تجعفری ³

¹ علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

² استاد گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد

³ علم اطلاعات و دانش شناسی، علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف سنجش میزان ادراک و استفاده دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد از چت‌بات‌های هوش مصنوعی در فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی و بررسی تفاوت آن بر اساس ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و تحصیلی انجام شد.
روش‌شناسی‌: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، پیمایشی-تحلیلی بود. جامعه پژوهش را حدود ۲۴۰۰۰ دانشجوی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تشکیل دادند. حجم نمونه اولیه با استفاده از فرمول کوکران ۳۷۸ نفر تعیین و نمونه‌گیری انجام شد. در نهایت، ۳۰۳ دانشجو که حداقل یک‌بار از چت‌بات‌های هوش مصنوعی مولد استفاده کرده بودند، به‌عنوان نمونه تحلیلی انتخاب شدند. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته گردآوری و روایی محتوایی آن با نظر متخصصان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های من‌ویتنی، کروسکال‌والیس، تی مستقل، تحلیل واریانس یک‌راهه، دانکن و همبستگی کندال تاوبی تحلیل شدند.
یافته‌ها: میزان ادراک دانشجویان از کاربرد چت‌بات‌ها (میانگین ۲/۲۳) و میزان استفاده آنان (میانگین ۲/۶۰) پایین‌تر از سطح متوسط بود. ادراک دانشجویان بر اساس جنسیت، حوزه و مقطع تحصیلی تفاوت معناداری نداشت. میزان استفاده نیز بر اساس جنسیت و حوزه تحصیلی متفاوت نبود، اما بین دانشجویان کارشناسی و دکتری تفاوت معنادار مشاهده شد. همچنین، بین ادراک و استفاده از چت‌بات‌ها رابطه مثبت و معناداری وجود داشت (38/0 = τ؛01/0 =p).
نتایج: نتایج نشان داد ادراک و استفاده از چت‌بات‌های هوش مصنوعی مولد هنوز به سطح مطلوب و تثبیت‌شده‌ای نرسیده است. تقویت سواد هوش مصنوعی و فراهم کردن زمینه استفاده آگاهانه، انتقادی، اخلاقی و هدفمند از چت‌بات‌ها ضروری به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها

• هوش مصنوعی
• هوش مصنوعی مولد
• چت‌بات‌ها
• آموزش عالی
• دانشجویان

موضوعات

• ابعاد فناورانه مطالعات داده، اطلاعات و دانش

عنوان مقاله [English]

Assessing Students’ Perception and Use of Chatbots in Educational and Research Processes at Ferdowsi University

نویسندگان [English]

• Yeganeh Zhian Feizabadi ¹
• Mohsen Nowkarizi ²
• Masoumeh Tajafari ³

¹ KIS dept., Education and Psychology Faculty, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, IRAN

² KIS Dept., Education and Pschology Faculty, Ferdowsi University of Mashhad

³ KIS dept,, Education and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

چکیده [English]

Objective: This study aimed to assess the level of students’ understanding and use of AI chatbots in educational and research activities at Ferdowsi University of Mashhad and to examine differences according to demographic characteristics.
Methodology: This applied study employed an analytical survey design. The study population consisted of students at different educational levels at Ferdowsi University of Mashhad. Using stratified random sampling, 378 students were selected, of whom 303 reported using generative AI and were included in the final analysis. Data were collected using a researcher-developed questionnaire whose content validity was confirmed by experts and whose reliability was established using Cronbach’s alpha coefficient. Data were analyzed using descriptive statistics and the Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis, independent-samples t, one-way ANOVA, and Kendall’s correlation tests in SPSS.
Findings: The findings indicated that both students’ understanding of AI chatbot applications (mean = 2.23) and their use of AI chatbots (mean = 2.60) were below the moderate level. No statistically significant differences were found in students’ understanding of AI chatbots by gender, academic field, or educational level. Similarly, chatbot use did not differ significantly by gender or academic field; however, a statistically significant difference was observed by educational level, specifically between undergraduate and doctoral students. A positive and statistically significant relationship was also found between students’ understanding and use of AI chatbots (r = 0.38, p = 0.01).
Conclusion: The findings indicate that students’ understanding and use of AI chatbots remain below the moderate level, while greater understanding is positively associated with greater use.

کلیدواژه‌ها [English]

• Artificial Intelligence
• Generative Artificial Intelligence
• AI Chatbots
• Higher Education
• University Students