نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهگل کامروا ¹
• محسن حاجی زین‌العابدینی ²
• امیررضا اصنافی ³

¹ دانشجوی دکتری، مدیریت اطلاعات و دانش، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، فارس، ایران.

² دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

³ دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر، مطالعه جنبه‌های اقتصادی و کاربردی بازار کتاب‌های دست دوم در ایران با توجه به افزایش هزینه‌های نشر و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان است. این پژوهش با تمرکز هم‌زمان بر ابعاد اقتصادی و کاربردی، به خلأ موجود در پژوهش‌های فارسی درباره بازار کتاب‌های دست دوم می‌پردازد.



این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق 20 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ناشران، کتاب‌فروشان، فعالان حوزه نشر و کارشناسان گردآوری و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. در بخش کمی نیز 206 پرسشنامه از دانشجویان دارای تجربه خرید کتاب‌های دست دوم به روش نمونه‌گیری در دسترس و گلوله‌برفی جمع‌آوری و با آمار توصیفی تحلیل شد.



یافته‌ها نشان داد بازار کتاب‌های دست دوم دارای دو کارکرد اصلی اقتصادی و کاربردی است. از منظر اقتصادی، این بازار موجب کاهش هزینه دسترسی به کتاب، ایجاد فرصت‌های درآمدی، قیمت‌گذاری انعطاف‌پذیر و گردش کتاب می‌شود. همچنین 92/7 درصد پاسخ‌دهندگان، قیمت پایین‌تر را مهم‌ترین انگیزه خرید عنوان کردند. از منظر کاربردی، این بازار دسترسی به منابع علمی و فرهنگی، آثار نایاب و چرخه مصرف کتاب را تقویت کرده و به کاهش هدررفت منابع کمک می‌کند.



بازار کتاب‌های دست دوم، به‌عنوان بخشی از اقتصاد چرخه‌ای، نقش مهمی در کاهش فشار اقتصادی، افزایش دسترسی به منابع اطلاعاتی و بهینه‌سازی مصرف منابع فرهنگی دارد. با این حال، نبود نظام قیمت‌گذاری استاندارد، ناهمگونی کیفیت و ضعف زیرساخت‌های بازار همچنان از مهم‌ترین چالش‌های آن است. توسعه بسترهای دیجیتال و سازوکارهای شفاف می‌تواند به ارتقای کارایی این بازار کمک کند.

کلیدواژه‌ها

• اقتصاد نشر
• اقتصاد چرخه‌ای
• بازار کتاب
• دسترسی به اطلاعات
• مصرف فرهنگی

موضوعات

• ابعاد اقتصادی مطالعات داده، اطلاعات و دانش

عنوان مقاله [English]

A Mixed-Methods Study of the Economic and Functional Aspects of the Second-Hand Book Market in Iran

نویسندگان [English]

• Mahgol Kamrava ¹
• Mohsen Haji zeinolabedini ²
• Amir Reza Asnafi ³

¹ Ph.D. Student in Knowledge and Information Management, Department of Information Science and Knowledge Studies, Department of Psychology and Educational Science, Shiraz University, Fars, Iran.

² Associate Professor, Department of Information Science and Knowledge Studies, Department of Psychology and Educational Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

³ Associate Professor, Department of Information Science and Knowledge Studies, Department of Psychology and Educational Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Purpose: This study examines the economic and functional aspects of the second-hand book market in Iran in the context of rising publishing costs and declining consumer purchasing power. By addressing both dimensions simultaneously, it fills a gap in the Persian-language literature on second-hand books.



Methodology: A mixed-methods approach was employed. Qualitative data were collected through 20 semi-structured interviews with publishers, booksellers, publishing professionals, and experts, and analyzed using open, axial, and selective coding. In the quantitative phase, questionnaires were completed by 206 university students with experience purchasing second-hand books through convenience and snowball sampling. The data were analyzed using descriptive statistics.



Findings: The findings reveal that the second-hand book market performs both economic and functional roles. Economically, it reduces access costs, creates income opportunities, supports flexible pricing, and facilitates book circulation through the informal market. Overall, 92.7% of respondents identified lower prices as their primary motivation for purchasing second-hand books. Functionally, the market improves access to academic and cultural resources, extends the life cycle of books, facilitates access to rare and out-of-print titles, and reduces resource waste. Textbooks, classic literature, and historical works were the most frequently purchased categories.



Conclusion: As part of the circular economy, the second-hand book market contributes to reducing consumers' financial burden, improving access to information resources, and promoting more efficient use of cultural resources. However, challenges such as non-standardized pricing, inconsistent book quality, and weak market infrastructure remain. Strengthening digital platforms and transparent market mechanisms could improve market efficiency and sustainability.

کلیدواژه‌ها [English]

• Publishing economics
• Circular economy
• Book market
• Access to information
• Cultural consumption