نشریه مطالعات دانش پژوهی

از شهود تا شواهد: مدیریت دانش مبتنی بر شواهد به‌مثابه زیرساخت تصمیم‌گیری مسئولانه

سخن سردبیر

نویسنده

استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران zavaraqi@tabrizu.ac.ir

10.22034/jkrs.2026.74440.1257

چکیده

هدف: گسترش دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، پایگاه‌های اطلاعاتی، سامانه‌های آماری و تولید فزاینده مقاله‌ها، پایان‌نامه‌ها، گزارش‌ها و اسناد سیاستی، لزوماً به بهبود متناسب کیفیت تصمیم‌گیری در سازمان‌ها و نظام‌های ملی منجر نشده است. این سخن سردبیر با طرح تناقض میان «انباشت دانش» و «تداوم مسائل و مشکلات»، در پی تبیین ضرورت گذار از اتکای نامنظم به شهود، تجربه، اقتدار و داده‌های پراکنده به مدیریت دانش مبتنی بر شواهد است و می‌کوشد چارچوبی مفهومی و اجرایی برای تبدیل دانش معتبر به تصمیم‌های شفاف، قابل ارزیابی و اصلاح‌پذیر ارائه کند.
روش‌شناسی: متن حاضر رویکردی تحلیلی–مفهومی و انتقادی دارد و با بهره‌گیری از ادبیات مدیریت دانش مبتنی بر شواهد، مدیریت و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد، ترجمان دانش، سیاست‌گذاری آگاه از شواهد، علم اطلاعات و دانش‌شناسی، یادگیری و حافظه سازمانی، علم باز و ارزیابی پژوهش تدوین شده است. بر پایه تلفیق انتقادی این جریان‌ها، آسیب‌های الگوهای رایج استفاده از دانش شناسایی و معماری پیشنهادی برای مدیریت دانش مبتنی بر شواهد صورت‌بندی شده است.
یافته‌ها: تحلیل نشان می‌دهد که شخص‌محوری، گسست پژوهش و عمل، فقدان ردپای معرفتی تصمیم‌ها، انتخاب گزینشی شواهد، حافظه سازمانی نامتوازن، توهم داده‌محوری و استفاده غیرانتقادی از هوش مصنوعی از مهم‌ترین موانع تبدیل دانش به تصمیم معتبرند. برای مقابله با این آسیب‌ها، معماری نه‌مرحله‌ای شامل تعریف مسئله و تبدیل آن به پرسش قابل بررسی، گردآوری چندمنبعی شواهد، ارزیابی انتقادی، ترکیب و زمینه‌مندکردن شواهد، ایجاد پرونده شواهد، اجرای مرحله‌ای و قابل بازگشت، ارزیابی پیامدها، بازگرداندن نتایج به حافظه سازمانی، و بازبینی و کنارگذاری دانش منسوخ پیشنهاد شده است.
نتایج: مدیریت دانش مبتنی بر شواهد به معنای حذف شهود، تجربه یا قضاوت حرفه‌ای و جایگزینی آنها با داده و الگوریتم نیست؛ بلکه مستلزم قرار دادن این منابع در معرض ارزیابی، مقایسه و پاسخ‌گویی است. در این چارچوب، پژوهش علمی معتبر، داده‌های محلی و سازمانی، خبرگی حرفه‌ای قابل ارزیابی و ارزش‌ها و دیدگاه‌های ذی‌نفعان به‌صورت مکمل در تصمیم‌گیری به کار گرفته می‌شوند. استقرار چنین رویکردی در نظام‌های علمی، اقتصادی، سیاست‌گذاری و اجتماعی، نیازمند زیرساخت‌های نهادی برای تبدیل شواهد به تصمیم و تصمیم به یادگیری است. دانشگاه‌ها و نشریات علمی نیز می‌توانند از طریق تقویت ترکیب شواهد، شفافیت، بازتولیدپذیری، انتشار یافته‌های منفی و ترجمان دانش در این گذار نقش‌آفرینی کنند.
اصالت و ارزش: ارزش مفهومی این نوشتار در ارائه برداشتی یکپارچه از مدیریت دانش مبتنی بر شواهد و پیوند دادن سخت‌گیری ارزیابی شواهد در پزشکی، معماری سازمان‌دهی و بازیابی دانش در علم اطلاعات و دانش‌شناسی، حساسیت نهادی سیاست‌گذاری، ظرفیت پردازشی تحلیل‌گری و هوش مصنوعی، و توجه مطالعات سازمانی به زمینه و یادگیری است. چارچوب پیشنهادی، مدیریت دانش را از منطق انباشت و ذخیره دانش به سوی حکمرانی چرخه عمر ادعاهای دانشی و تصمیم‌گیری مسئولانه سوق می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

From Intuition to Evidence: Evidence-Based Knowledge Management (EBKM) as an Infrastructure for Responsible Decision-Making

نویسنده [English]

  • Rasoul Zavaraqi

Professor, Department of Knowledge and Information Science, University of Tabriz. zavaraqi@tabrizu.ac.ir

چکیده [English]

Purpose: The expansion of universities, research institutions, information databases, statistical systems, and the growing production of journal articles, theses and dissertations, expert reports, and policy documents has not necessarily produced a corresponding improvement in the quality of organizational and national decision-making. By addressing this paradox between the accumulation of knowledge and the persistence of problems, this editorial argues for a transition from unsystematic reliance on intuition, experience, authority, and fragmented data toward Evidence-Based Knowledge Management (EBKM). It further proposes a conceptual and operational framework for translating trustworthy knowledge into decisions that are transparent, evaluable, and open to revision.
Methodology: This editorial adopts a conceptual, analytical, and critical approach, drawing on the literature on evidence-based knowledge management, evidence-based management and decision-making, knowledge translation, evidence-informed policymaking, information and knowledge science, organizational learning and memory, open science, and research assessment. Through a critical integration of these intellectual streams, major barriers to the effective use of knowledge are identified and a proposed architecture for EBKM is developed.
Findings: The analysis identifies person-centered decision-making, the research–practice gap, the absence of an epistemic audit trail, selective use of evidence, asymmetrical organizational memory, the illusion of data-driven decision-making, and uncritical reliance on artificial intelligence as major obstacles to translating knowledge into trustworthy decisions. To address these problems, a nine-stage EBKM architecture is proposed: defining the problem and formulating an answerable question; gathering multisource evidence; critically appraising evidence; synthesizing and contextualizing evidence; creating an evidence dossier; implementing decisions in staged and reversible forms; evaluating outcomes; feeding results back into organizational memory; and reviewing, downgrading, or retiring outdated knowledge.
Conclusion: Evidence-based knowledge management does not imply eliminating intuition, experience, or professional judgment and replacing them with data or algorithms. Rather, it requires these forms of knowledge to be subjected to appraisal, comparison, and accountability. Within this framework, trustworthy scientific research, organizational and local evidence, appraisable professional expertise, and stakeholder values and perspectives are integrated as complementary sources of evidence. Embedding EBKM in scientific, economic, policy, and social systems requires institutional infrastructures capable of translating evidence into decisions and decisions into learning. Universities and scholarly journals can contribute to this transition by strengthening evidence synthesis, transparency, reproducibility, publication of negative findings, and knowledge translation.
Value: The conceptual contribution of this editorial lies in offering an integrated view of EBKM that combines the rigor of evidence appraisal associated with evidence-based medicine, the architecture of knowledge organization and retrieval from information and knowledge science, the institutional sensitivity of public policymaking, the analytical capacity of data analytics and artificial intelligence, and the contextual and learning-oriented perspective of organizational studies. The proposed framework shifts knowledge management from a logic of knowledge accumulation and storage toward the governance of the life cycle of knowledge claims and responsible decision-making.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Evidence-Based Knowledge Management
  • EBKM
  • Evidence-Informed Decision-Making
  • Knowledge Translation
  • Evidence-Based Management
  • Evidence-Informed Policymaking
  • Organizational Memory
  • Knowledge Management
مراجع
تولایی، ر.، رضائیان، ع.، و شادمان‌فر، م. ح. (۱۴۰۴). مدیریت دانش شهودی: چارچوبی برای افزودن بُعد سوم دانش. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، ۵۹(۳):۱–۲۴. https://doi.org/10.22059/jlib.2026.406098.1803
Alonso-Coello, P., Schünemann, H. J., Moberg, J., Brignardello-Petersen, R., Akl, E. A., Davoli, M., Treweek, S., Mustafa, R. A., Rada, G., Rosenbaum, S., Morelli, A., Guyatt, G. H., & Oxman, A. D. (2016). GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: A systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ, 353, i2016. https://doi.org/10.1136/bmj.i2016
Autio, C., Schwartz, R., Dunietz, J., Jain, S., Stanley, M., Tabassi, E., Hall, P., & Roberts, K. (2024). Artificial intelligence risk management framework: Generative artificial intelligence profile (NIST AI 600-1). National Institute of Standards and Technology. https://doi.org/10.6028/NIST.AI.600-1
Barends, E., Rousseau, D. M., & Briner, R. B. (2014). Evidence-based management: The basic principles. Center for Evidence-Based Management.
Cairney, P. (2022). The myth of ‘evidence-based policymaking’ in a decentred state. Public Policy and Administration, 37(1), 46–66. https://doi.org/10.1177/0952076720905016
Chambers, C. D., Dienes, Z., McIntosh, R. D., Rotshtein, P., & Willmes, K. (2015). Registered reports: Realigning incentives in scientific publishing. Cortex, 66, A1–A2. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2015.03.022
Corrao, S., Arcoraci, V., Arnone, S., Calvo, L., Scaglione, R., Di Bernardo, C., Lagalla, R., Caputi, A. P., & Licata, G. (2009). Evidence-based knowledge management: An approach to effectively promote good health-care decision-making in the information era. Internal and Emergency Medicine, 4(2), 99–106. https://doi.org/10.1007/s11739-008-0185-4
Dane, E., & Pratt, M. G. (2007). Exploring intuition and its role in managerial decision making. Academy of Management Review, 32(1), 33–54. https://doi.org/10.5465/amr.2007.23463682
Dwan, K., Gamble, C., Williamson, P. R., Kirkham, J. J., & Reporting Bias Group. (2013). Systematic review of the empirical evidence of study publication bias and outcome reporting bias—An updated review. PLOS ONE, 8(7), e66844. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0066844
El-Jardali, F., Bou-Karroum, L., Hilal, N., Hammoud, M., Hemadi, N., Assal, M., Kalach, N., Harb, A., Azzopardi-Muscat, N., Sy, T. R., & Novillo-Ortiz, D. (2023). Knowledge management tools and mechanisms for evidence-informed decision-making in the WHO European Region: A scoping review. Health Research Policy and Systems, 21, Article 113. https://doi.org/10.1186/s12961-023-01058-7
Gholami, J., Ahghari, S., Motevalian, A., Yousefinejad, V., Moradi, G., Keshtkar, A., Alami, A., Mazloomzadeh, S., Vakili, M. M., Chaman, R., Salehi, B., Fazelzadeh, O., & Majdzadeh, R. (2013). Knowledge translation in Iranian universities: Need for serious interventions. Health Research Policy and Systems, 11, Article 43. https://doi.org/10.1186/1478-4505-11-43
Hicks, D., Wouters, P., Waltman, L., de Rijcke, S., & Rafols, I. (2015). Bibliometrics: The Leiden Manifesto for research metrics. Nature, 520(7548), 429–431. https://doi.org/10.1038/520429a
Highhouse, S. (2008). Stubborn reliance on intuition and subjectivity in employee selection. Industrial and Organizational Psychology, 1(3), 333–342. https://doi.org/10.1111/j.1754-9434.2008.00058.x
International Committee of Medical Journal Editors. (2026, January). Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals. ICMJE Recommendations
Kahneman, D., & Klein, G. (2009). Conditions for intuitive expertise: A failure to disagree. American Psychologist, 64(6), 515–526. https://doi.org/10.1037/a0016755
Martin de Holan, P., & Phillips, N. (2004). Remembrance of things past? The dynamics of organizational forgetting. Management Science, 50(11), 1603–1613. https://doi.org/10.1287/mnsc.1040.0273
Martin de Holan, P., Phillips, N., & Lawrence, T. B. (2004). Managing organizational forgetting. MIT Sloan Management Review, 45(2), 45–51.
Moberg, J., Oxman, A. D., Rosenbaum, S., Schünemann, H. J., Guyatt, G., Flottorp, S., Glenton, C., Lewin, S., Morelli, A., Rada, G., Alonso-Coello, P., & GRADE Working Group. (2018). The GRADE Evidence to Decision (EtD) framework for health system and public health decisions. Health Research Policy and Systems, 16, Article 45. https://doi.org/10.1186/s12961-018-0320-2
Moher, D., Bouter, L., Kleinert, S., Glasziou, P., Sham, M. H., Barbour, V., Coriat, A.-M., Foeger, N., & Dirnagl, U. (2020). The Hong Kong Principles for assessing researchers: Fostering research integrity. PLOS Biology, 18(7), e3000737. https://doi.org/10.1371/journal.pbio.3000737
Munafò, M. R., Nosek, B. A., Bishop, D. V. M., Button, K. S., Chambers, C. D., Percie du Sert, N., Simonsohn, U., Wagenmakers, E.-J., Ware, J. J., & Ioannidis, J. P. A. (2017). A manifesto for reproducible science. Nature Human Behaviour, 1, Article 0021. https://doi.org/10.1038/s41562-016-0021
Nosek, B. A., Alter, G., Banks, G. C., Borsboom, D., Bowman, S. D., Breckler, S. J., Buck, S., Chambers, C. D., Chin, G., Christensen, G., Contestabile, M., Dafoe, A., Eich, E., Freese, J., Glennerster, R., Goroff, D., Green, D. P., Hesse, B., Humphreys, M., … Yarkoni, T. (2015). Promoting an open research culture. Science, 348(6242), 1422–1425. https://doi.org/10.1126/science.aab2374
OECD. (2020a). Building capacity for evidence-informed policy-making: Lessons from country experiences. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/86331250-en
OECD. (2020b). Improving governance with policy evaluation: Lessons from country experiences. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/89b1577d-en
OECD. (2024). How to best use STI policy experimentation to support transitions? (OECD Policy Briefs No. 10). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/7b246309-en
Oliver, K., Innvar, S., Lorenc, T., Woodman, J., & Thomas, J. (2014). A systematic review of barriers to and facilitators of the use of evidence by policymakers. BMC Health Services Research, 14, Article 2. https://doi.org/10.1186/1472-6963-14-2
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., … Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Rehfuess, E. A., Stratil, J. M., Scheel, I. B., Portela, A., Norris, S. L., & Baltussen, R. (2019). The WHO-INTEGRATE evidence to decision framework version 1.0: Integrating WHO norms and values and a complexity perspective. BMJ Global Health, 4(Suppl. 1), e000844. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2018-000844
Rousseau, D. M. (2006). Is there such a thing as “evidence-based management”? Academy of Management Review, 31(2), 256–269. https://doi.org/10.5465/amr.2006.20208679
Rousseau, D. M. (2020). The realist rationality of evidence-based management. Academy of Management Learning & Education, 19(3), 415–424. https://doi.org/10.5465/amle.2020.0050
Snilstveit, B., Vojtkova, M., Bhavsar, A., Stevenson, J., & Gaarder, M. (2016). Evidence & gap maps: A tool for promoting evidence informed policy and strategic research agendas. Journal of Clinical Epidemiology, 79, 120–129. https://doi.org/10.1016/j.jclinepi.2016.05.015
Straus, S. E., & Haynes, R. B. (2009). Managing evidence-based knowledge: The need for reliable, relevant and readable resources. CMAJ, 180(9), 942–945. https://doi.org/10.1503/cmaj.081697
Thakral, P., Sharma, D., & Ghosh, K. (2025). Evidence-based knowledge management: A topic modeling analysis of research on knowledge management and analytics. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 55(4), 809–827. https://doi.org/10.1108/VJIKMS-03-2023-0079
Tranfield, D., Denyer, D., & Smart, P. (2003). Towards a methodology for developing evidence-informed management knowledge by means of systematic review. British Journal of Management, 14(3), 207–222. https://doi.org/10.1111/1467-8551.00375
Tricco, A. C., Lillie, E., Zarin, W., O’Brien, K. K., Colquhoun, H., Levac, D., Moher, D., Peters, M. D. J., Horsley, T., Weeks, L., Hempel, S., Akl, E. A., Chang, C., McGowan, J., Stewart, L., Hartling, L., Aldcroft, A., Wilson, M. G., Garritty, C., … Straus, S. E. (2018). PRISMA extension for scoping reviews (PRISMA-ScR): Checklist and explanation. Annals of Internal Medicine, 169(7), 467–473. https://doi.org/10.7326/M18-0850
UNESCO. (2021). UNESCO science report: The race against time for smarter development (S. Schneegans, T. Straza, & J. Lewis, Eds.). UNESCO Publishing. Official UNESCO Science Report
Wilkinson, M. D., Dumontier, M., Aalbersberg, I. J. J., Appleton, G., Axton, M., Baak, A., Blomberg, N., Boiten, J.-W., da Silva Santos, L. B., Bourne, P. E., Bouwman, J., Brookes, A. J., Clark, T., Crosas, M., Dillo, I., Dumon, O., Edmunds, S., Evelo, C. T., Finkers, R., … Mons, B. (2016). The FAIR Guiding Principles for scientific data management and stewardship. Scientific Data, 3, Article 160018. https://doi.org/10.1038/sdata.2016.18
World Health Organization Regional Office for Europe. (2020). Evidence briefs for policy: Using the integrated knowledge translation approach: Guiding manual. WHO official record
World Health Organization. (2022a). Evidence, policy, impact: WHO guide for evidence-informed decision-making. WHO official record
World Health Organization. (2022b). Implementing citizen engagement within evidence-informed policy-making: An overview of purpose and methods. WHO official record
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 16
تیر 1405
صفحه 1-27
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار