نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• زهرا اجاق

دانشیار، گروه ارتباطات علم و فناوری، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران،

چکیده

این پژوهش سطح سواد هوش مصنوعی عمومی به عنوان یکی از ابعاد سواد چندبعدی و بررسی تفاوت‌های نسلی در آن در میان شهروندان شهر تهران را اندازه میگیرد.
پژوهش با رویکرد کمی و به روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شهروندان شهر تهران بودند که 507 نفر از آنان با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای و با در نظر گرفتن طبقه‌بندی نسلی انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه سواد هوش مصنوعی اعتباریابی شده به نام AILS گردآوری شد. روایی این پرسشنامه در ایران با روش ترجمه و بازترجمه و پایایی با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ با مقدار 0.746 حاصل شد. تحلیل با بهره‌گیری از آزمون‌های همبستگی و تحلیل واریانس انجام شد.
یافته‌ها نشان داد میانگین هر چهار مؤلفه سواد هوش مصنوعی به طور معناداری بالاتر از مقدار میانه نظری مقیاس بود. تفاوت‌های نسلی اثر معناداری بر سواد هوش مصنوعی ادراک‌شده نشان داد و نسل‌های جوان‌تر در اغلب ابعاد سواد هوش مصنوعی میانگین بالاتری نسبت به نسل‌های مسن‌تر کسب کردند. الگوی استفاده از چت‌بات‌های هوش مصنوعی به عنوان ابزارهای نوین دسترسی به اطلاعات و دانش در میان نسل‌ها متفاوت بود و میزان استفاده در افراد زیر 30 سال بیشتر گزارش شد.
نتایج نشان می‌دهد تفاوت‌های نسلی یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری سواد هوش مصنوعی و الگوهای استفاده از منابع دانشی مبتنی بر هوش مصنوعی است.
این پژوهش نشان داد شکاف نسلی در سواد هوش مصنوعی در ایران ماهیتی کیفی دارد و به خاستگاه متفاوت خودباوری بازمی‌گرد و فرض بدیهی برتری نسل جوان به چالش کشیده شد.

کلیدواژه‌ها

• سواد هوش مصنوعی
• سواد اطلاعاتی
• سواد فناوری
• تفاوت‌های نسلی
• چت‌بات‌های هوش مصنوعی

موضوعات

• ابعاد جامعه‌شناختی و انسان‌شناختی مطالعات داده، اطلاعات و دانش

عنوان مقاله [English]

Perceived AI Literacy among Tehran Citizens: The Role of Training, Chatbot Experience, and Generational Membership

نویسنده [English]

• Zahra Ojagh

Associate Prof., Department of Communication of Science and Technology, Faculty of Cultural Studies and Communication, Institute for Humanities and Cultural Studies. Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: The present study aimed to assess the level of public AI literacy as a dimension of multilateral literacy and to examine generational differences among citizens of Tehran.
Methodology: This research employed a quantitative approach using a survey method. The statistical population consisted of citizens of Tehran, from whom 507 participants were selected through multi-stage cluster sampling based on generational classification. Data were collected using an AI literacy questionnaire and analyzed using correlation tests and analysis of variance (ANOVA).
Findings: The findings indicated that the mean scores of all four components of AI literacy were significantly higher than the theoretical median of the scale. generational differences showed a significant effect on perceived AI literacy, with younger generations obtaining higher mean scores in most dimensions of AI literacy compared to older generations. Furthermore, the pattern of using AI chatbots as emerging tools for accessing information and knowledge differed across generations, with higher usage reported among individuals under the age of 30.
Conclusion:Generational differences play an important role in shaping AI literacy and patterns of using AI-based knowledge resources. Educational programs aimed at improving knowledge and information literacy in the age of artificial intelligence should be designed with consideration of generational characteristics.
Value: This study is the first in Iran to empirically examine generational differences in perceived AI literacy and demonstrated that this gap, The difference in component patterns indicates that this gap is qualitative in nature and stems from different sources of self-efficacy and challenges the assumption of younger generations’ superiority.

کلیدواژه‌ها [English]

• Artificial Intelligence Literacy
• Information Literacy
• Technological Literacy
• Generational Differences
• AI Chatbots