نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حسین احمدی ¹
• کریم حنفی نیری ²
• علیرضا صابرفرد ³

¹ استادیار گروه آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان (پردیس شهید بهشتی زنجان)، تهران: ایران

² پژوهشگر و مدرس دانشگاه، زنجان، ایران

³ گروه پژوهشی مطالعات آینده علم و فناوری؛ موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران

چکیده

هدف: پژوهش به‌منظور شناسایی الزامات فرهنگی موردنیاز برای پیاده‌سازی اخلاقی هوش مصنوعی در ایران انجام شده و بر ضرورت بومی‌سازی اصول اخلاقی متناسب با زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی کشور تأکید دارد. روش‌شناسی‌: روش تحقیق مبتنی بر تحلیل مضمون داده‌های حاصل از مصاحبه‌های کیفی با ۲۹ متخصص در حوزه‌های فقه، فلسفه، حقوق، جامعه‌شناسی و فناوری اطلاعات بوده است. یافته‌ها: بر اساس تحلیل داده‌ها، تحقق پیاده‌سازی اخلاقی هوش مصنوعی در ایران مستلزم توجه به ابعادی چون حکمرانی اخلاقی فناوری، انطباق با هویت فرهنگی، عدالت ساختاری و مشارکت عمومی است. همچنین چالش‌هایی نظیر فقدان نهادهای نظارتی مستقل، شکاف دیجیتال و مقاومت فرهنگی در برابر تغییرات سریع شناسایی شد. در کنار این چالش‌ها، فرصت‌هایی همچون ظرفیت‌های فرهنگی و وجود نیروی انسانی جوان به‌عنوان نقاط قوت برجسته گردید. نتایج: مجموعه‌ای از پیشنهادهای سیاستی ارائه شد که شامل تدوین منشور اخلاقی بومی، تأسیس نهادهای ناظر مستقل و توسعه آموزش‌های میان‌رشته‌ای با هدف ارتقای سواد اخلاقی در حوزه فناوری است. مطالعه بر لزوم استمرار گفت‌وگو میان ذی‌نفعان مختلف برای دستیابی به الگوی متوازن هوش مصنوعی اخلاقی تأکید می‌کند. اصالت و ارزش: این مطالعه با تمرکز بر پیوند میان اخلاق هوش مصنوعی و زمینه فرهنگی ـ اجتماعی ایران، رویکردی بومی و میان‌رشته‌ای ارائه می‌دهد و به‌واسطه شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های خاص کشور، می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و طراحی چارچوب‌های اخلاقی متناسب با شرایط ایران فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

• هوش مصنوعی
• اخلاق فناوری
• الزامات فرهنگی
• حکمرانی اخلاقی

موضوعات

• ابعاد جامعه‌شناختی و انسان‌شناختی مطالعات داده، اطلاعات و دانش

عنوان مقاله [English]

Cultural Requirements for Ethical Implementation of Artificial Intelligence in Iran (A Qualitative Study Based on Experts’ Perspectives)

نویسندگان [English]

• Hosein Ahmadi ¹
• Karim Hanafi Niri ²
• Alireza Saberfard ³

¹ Assistant Professor, Department of Social Sciences Education, Faculty of Humanities and Social Sciences, Farhangian University, Tehran (Shahid Beheshti Zanjan Campus), Iran

² Researcher and University Lecturer, Zanjan, Iran.

³ Future of Science and Technology Studies Research Group; National Research Institute for Science Policy (NRISP), Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: The study was conducted to identify the cultural requirements necessary for the ethical implementation of artificial intelligence in Iran and emphasizes the need to localize ethical principles in accordance with the country’s social and cultural context.

Methodlogy: The research method was based on thematic analysis of data derived from qualitative interviews with 29 experts in the fields of jurisprudence, philosophy, law, sociology, and information technology.

Findlings: According to the data analysis, the ethical implementation of artificial intelligence in Iran requires attention to dimensions such as ethical technology governance, alignment with cultural identity, structural justice, and public participation. Challenges such as the lack of independent regulatory institutions, the digital divide, and cultural resistance to rapid changes were also identified. Alongside these challenges, opportunities such as cultural capacities and the presence of a young workforce were highlighted as strengths.

Conclusion: A set of policy recommendations was presented, including the development of an indigenous ethical charter, the establishment of independent regulatory bodies, and the expansion of interdisciplinary education aimed at enhancing ethical literacy in the field of technology. The study stresses the necessity of ongoing dialogue among various stakeholders to achieve a balanced model of ethical artificial intelligence in Iran.

Value: By focusing on the connection between AI ethics and Iran’s socio-cultural context, this study offers a localized and interdisciplinary approach and, through identifying the country’s specific challenges and opportunities, can provide a foundation for policymaking and the design of ethical frameworks suited to Iran’s conditions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Artificial intelligence
• technology ethics
• cultural requirements
• ethical governance