نشریه مطالعات دانش پژوهی

مدل مفهومی خدمات اشاعه اطلاعات دیجیتال در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علوم تربیتی واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استاد گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران

چکیده

هدف: هدف پژوهش طراحی یک مدل مفهومی جامع برای خدمات اشاعه اطلاعات دیجیتال در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با تمرکز بر افزایش کارایی و بهبود دسترسی کاربران به منابع اطلاعاتی است.
روش‌شناسی: پژوهش از رویکرد ترکیبی اکتشافی متوالی بهره برد. در مرحله کیفی، با روش فراترکیب، مفاهیم و مؤلفه‌های کلیدی خدمات اشاعه اطلاعات دیجیتال به‌صورت نظام‌مند از متون علمی استخراج شد. مدل اولیه از طریق روش دلفی با مشارکت خبرگان حوزه علم اطلاعات اعتبارسنجی گردید. در مرحله کمی، پژوهش پیمایشی تحلیلی برای تعمیم یافته‌ها و بررسی روابط میان مؤلفه‌ها به کار رفت و داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری و تکنیک حداقل مربعات جزئی (PLS) تحلیل شدند. نمونه آماری شامل ۱۰۵ نفر از خبرگان و کاربران سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران بود.
یافته‌ها: فراترکیب ۷ مقوله اصلی و ۳۴ شاخص را شناسایی کرد. تحلیل PLS نشان داد تمامی مؤلفه‌ها از اعتبار و پایایی لازم برخوردار بوده و مدل دارای برازش مناسب و روابط معنادار میان متغیرها است.
نتایج: مدل نهایی چارچوبی جامع برای ارائه خدمات اشاعه اطلاعات دیجیتال مؤثر و شخصی‌سازی‌شده فراهم می‌کند. تمرکز بر مؤلفه‌هایی مانند پرونده پژوهشی کاربران، منابع دیجیتال و دیجیتال شده، مجموعه‌سازی، استانداردسازی، ابزارهای اطلاع‌رسانی و ارزیابی مستمر می‌تواند دسترسی و رضایت کاربران را بهبود بخشد و به‌عنوان ابزاری مدیریتی کارآمد برای ارتقای خدمات دیجیتال استفاده شود.
اصالت و ارزش: پژوهش با ترکیب روش فراترکیب و تحلیل PLS مؤلفه‌های اصلی خدمات اشاعه اطلاعات دیجیتال را شناسایی و اعتبارسنجی کرده و چارچوبی کاربردی و قابل بومی‌سازی شدن برای استفاده در سایر کتابخانه‌ها را ارائه می­دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Conceptual Model of Digital Information Dissemination Services in the National Library and Archives of Iran (NLAI)

نویسندگان [English]

  • ROYA AMINALROAYA 1
  • Dariush Matlabi 2
  • zahra abazari 3
  • Fariborz Khosravi 4

1 Ph.D. in Knowledge and Information Science, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Iran

2 Associate Professor, Educational Science of Yadegar-e Imam Khomeini (RAH) Share Rey, Islamic Azad University, Tehran, Iran

3 Professor, Department of Information Science, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Iran

4 Associate Professor, National Library and Archives of Iran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: This study aimed to design a comprehensive conceptual model for digital information dissemination services at the NLAI, focusing on improving service efficiency and enhancing users’ access to digital information resources.
Methodology: A mixed-methods approach was employed. In the first phase, a meta-synthesis method, combined with a systematic review of previous research, was used to identify the main components of digital information dissemination services. In the second phase, a survey-based analytical method was applied to validate the proposed model using Partial Least Squares (PLS) structural equation modeling. The sample comprised 105 experts in knowledge and information science, as well as users of the NLAI.
Findings: The meta-synthesis identified seven main categories and 34 indicators for digital information dissemination services. The PLS analysis confirmed the validity of all identified components, and the model demonstrated a good fit, indicating significant and robust relationships among the variables.
Conclusion: The proposed model provides a comprehensive framework for delivering effective and personalized digital information dissemination services at the NLAI. By emphasizing components such as user research profiles, digital and digitized resources, efficient collection development, service standardization, diverse dissemination tools, and continuous evaluation, the model can significantly improve user access and satisfaction while also supporting effective managerial decision-making.
Value: The innovation of this research lies in integrating meta-synthesis with PLS analysis to identify and validate the main components of digital information dissemination services. The proposed model, which is adaptable to other libraries and information institutions, provides a transformative and practical framework that supports the advancement of digital information dissemination services.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Information Dissemination
  • Information Dissemination Services
  • Digital Dissemination
  • National Library and Archives of Iran
  • Conceptual Model
مراجع
آزاد، اسدالله. (1377). ضرورت برپایی نظام ملی اطلاع‌رسانی در ایران. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 2(1)، 38-53.   https://lis.aqr-libjournal.ir/article_47692.html
اشرفی ریزی، حسن و کاظم پور، زهرا (1387). بازاریابی خدمات و محصولات اطلاعاتی در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی. فصلنامه کتاب، 19 (2)، 41-52. https://nastinfo.nlai.ir/article_355.html      
الهی، شعبان، ناصری، سیدمحسن، حسن‌زاده، علیرضا و روحانی، عاطفه (1394). تدوین چارچوب خلق و اشاعه دانش برای مدیریت دانش در سازمان 0/2. پژوهش‌نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 31 (2)، 407-430. https://jipm.irandoc.ac.ir/article_699346.html
بشیرزاده، مجید. (1393). طراحی مفهومی اشاعه گزینشی اطلاعات در کتابخانه پژوهشگاه علوم فناوری اطلاعات ایران(ایرانداک). [پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران].ایرانداک. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/6108cddd6323da645f0b9f753690de18
جعفر بیگلو، موسی.‌ (1376). ساختواره پرونده پژوهشی، پژوهش­نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 12، 21-30. https://jipm.irandoc.ac.ir/article_698841.html   
جعفر بیگلو، موسی.‌ (1379). طرح نظام ملی اشاعه گزینشی اطلاعات برای اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی.  [پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران، تهران] . http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/162752
جباری، لیلا، حسن‌زاده، محمد، زندیان، فاطمه و شریف، عاطفه (1402) اشاعه دانش مبتنی بر شبکه‌های اجتماعی: یک مرور نظام‌مند. فصلنامه علمی کتابداری و اطلاع‌رسانی. https://Doi 10.30481/LIS.2023.394252.2062
دانش، فرشید؛ رشیدی، ورا، زاهدی، راضیه؛ و صادقیان، ناصر. (1392). تحلیلی بر مفاهیم پذیرش و اشاعه نوآوری جهت ارائه مدل مفهومی برای پذیرش و اشاعه اطلاعات. پژوهش­نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 28 (3)، 582-569.  https://jipm.irandoc.ac.ir/article_699207.html
رادفر، حمیدرضا. (1385). قابلیت‌های وب در اشاعه گزینشی اطلاعات. فصلنامه کتاب، 17 (2)، 161-170.https://nastinfo.nlai.ir/article_535.html
رمضان‌زاده، مهدیه؛ امینی، یگانه؛ و جعفری باقی‌آبادی، سمیه. (1400). مقایسه دیدگاه کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی و عمومی شهر تهران درمورد خدمات اشاعه اطلاعات معتبر در دوران همه‌گیری. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، 55 (4)، 77-100. https://doi.org/10.22059/jlib.2022.341824.1607
روحی‌دل، الهه؛ ریاحی‌نیا، نصرت؛ باب‌الحوائجی، فهیمه؛ و اباذری، زهرا (1393). بررسی وضعیت مدیریت دانش‌های گردآوری، سازمان‌دهی و اشاعه اطلاعات نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های ایران و ارائه‌ی یک مدل کاربردی، مطالعات دانش‌شناسی، 1(1)، 33–52.https://doi.org/10.22054/jks.2014.246
زبردست، مریم؛ و شکوهیان، حسن. (1391). خدمات اشاعه اطلاعات گزیده در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی ایران: مقایسه با هدف ارائه الگوی مناسب. مطالعات ملی کتابداری و سازمان­دهی اطلاعات، 23 (3)، 98–117.https://nastinfo.nlai.ir/article_105.html
زندی‌روان، نرگس. (1386). جامعه اطلاعاتی، شکل‌گیری و شاخص‌های آن. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 10 (2)، 211–232. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_44094.html
سرینی‌وسولو، و. (1382). نقش کتابدار دیجیتال در مدیریت نظام‌های اطلاع‌رسانی دیجیتالی. (مترجم: طاهره غلامی). فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 14 (2)، 133–143. https://nastinfo.nlai.ir/article_770.html
سعیدنیا، حمیدرضا و حسن‌زاده، محمد (1401). طراحی مدلی تعاملی عملیاتی برای اشاعه گزینشی اطلاعات در کتابخانه‌های دانشگاهی: مطالعه موردی - دانشگاه تربیت مدرس. فصلنامه علمی بازیابی دانش و نظام‌های معنایی، 9(32)، 1–34. https://doi.org/10.22054/jks.2019.44197.1233
علیپورحافظی، حامد، حری، عباس، اسفندیاری‌مقدم، علیرضا و علیپورحافظی، مهدی (1392). تحلیل وضعیت سازمان‌دهی منابع اطلاعاتی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران. پژوهش­نامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 29(1)، 35–60.   10.35050/JIPM010.2013.002
فرجی، مجاهد (1394). مطالعه شیوه‌های اشاعه اطلاعات در آرشیوهای شنیداری سازمان صداوسیما مستقر در شهر تهران. [ پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران] http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/4675699
فیضی، مریم (1396). بررسی نقش کتابخانه در اشاعه اطلاعات سلامت. [پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه پیام نور، کرمانشاه]. ایرانداک.
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/cc7e0ab0a1e3e13565c44424cf9b6891
کیانی، محمد‌رضا (1389). خدمات کتابخانه‌ها و مراکز اطلاعات با استفاده از فناوری تلفن همراه. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 13(2)، 215–231. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_43539.html
مانجوناتا، ک. و شیوالینگا، د. (1385). دسترسی به اطلاعات در کتابخانه‌ها: روش‌ها و مسائل. (مترجم: غلام حیدری). فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات، 21(3)، 141–158. https://jipm.irandoc.ac.ir/article_698631_0e7f005fdc4c5d89f6aa2d709c225e3e.pdf
منصورکیایی، ربابه، باب‌الحوائجی، فهیمه، نوشین‌فرد، فاطمه و سهیلی، فرامرز (1397). ارزیابی میزان اشاعه مقالات علمی پژوهشگران علم اطلاعات و دانش‌شناسی جهان در شبکه‌های اجتماعی. پژوهش­نامه علم‌سنجی، 4(1)، 161–178. https://rsci.shahed.ac.ir/article_535.html
منصورکیایی، ربابه؛ باب‌الحوائجی، فهیمه؛ نوشین‌فرد، فاطمه؛ و سهیلی، فرامرز. (1398). مطالعه وضعیت آینده اشاعه تولیدات علمی پژوهشگران علم اطلاعات و دانش‌شناسی در شبکه‌های اجتماعی از دیدگاه متخصصان ایرانی. فصلنامه کتابداری واطلاع‌رسانی،22(3)، 136–163. https://doi.org/10.30481/lis.2019.156392.1462
مهراد، جعفر؛ و نعمت‌اللهی، سارا. (1385). امکان‌سنجی ارائه خدمات اشاعه اطلاعات گزینشی به اعضای هیئت‌علمی دانشگاه شیراز در کتابخانه منطقه‌ای علوم و تکنولوژی از طریق پست الکترونیکی: ارائه الگوی مفهومی. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 9(2)، 107–118. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_44470.html
میرحسینی، زهره (1385). خدمات کتابخانه‌ای به گروه‌های خاص. در دایره‌المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی. سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران. https://portals.nlai.ir/daka/index.php?title=%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D9%87_%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D8%B5
ولی‌زاده حقی، سعیده. (1385). بررسی زیر‌ساخت‌های ارائه خدمات اطلاعاتی در کتابخانه‌های تخصصی دولتی شهر تهران.فصلنامه­کتاب، 17(3)،13–28. https://nastinfo.nlai.ir/article_508.html?lang=fa
Ajegbomogun, F. O. (2021). Using social media for dynamic information dissemination in the 21st century. In B. Holland (Ed.), Handbook of research on knowledge and organization systems in library and information science (pp. 231–250). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-7998-7258-0.ch013
Ali, H. K., & Makintam, A. I. (2023). Using social media platform in service delivery during COVID-19 pandemic situation: A case study of Good-Luck Ebele Jonathan Library, Yobe State University, Damaturu. BW Academic Journal. https://www.bwjournal.org/index.php/bsjournal/article/view/1164
Bhattacharya, K. (2010). Information dissemination through official website: A critique. MPRA Paper 26884. University Library of Munich, Germany. Retrieved from https://mpra.ub.uni-muenchen.de/26884/
De, S., & Kirtania, D. K. (2023). Facebook as a platform for information dissemination between library services and users: A study on top ten universities in India. Library and Information Science: Philosophy and Technology. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2023.3262737
Ku, K. M. (2001). The Website Library and Its Parliamentary Information & Dissemination Service. Journal of Library and Information Science, (16), 161–169. https://www.airitilibrary.com/Article/Detail?DocID=16067509-200111-x-16-161-169-a
Liu, X., He, D., Yang, L., & Liu, C. (2019). A novel negative feedback information dissemination model based on online social network. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, 513, 371–389. https://doi.org/10.1016/j.physa.2018.09.032
Mackenzie Owen, J. (2002). The new dissemination of knowledge: Digital libraries and institutional roles in scholarly publishing. Journal of Economic Methodology, 9(3), 275–288. https://doi.org/10.1080/1350178022000015113
Omeluzor, S. U., & Oyovwe-Tinuoye, G. O. (2017). Assessment of information and communication technology for selective dissemination of information and current awareness services: A case study of university libraries in the South-West Zone of Nigeria. Evidence Based Library and Information Practice, 12(4), 233–249. https://doi.org/10.18438/B84X09
Patel, K. M. (2015). Knowledge management and new skills, roles & challenges for librarians in the ICT world. International Research: Journal of Library & Information Science, 5(3). Retrieved from http://irjlis.com/wp-content/uploads/2016/01/5-IR-293-53.pdf
Porcel, C., Ching-López, A., Tejeda-Lorente, A., Bernabé-Moreno, J., & Herrera-Viedma, E. (2017, August). Analysis of different proposals to improve the dissemination of information in university digital libraries. In Proceedings of the Conference of the European Society for Fuzzy Logic and Technology (pp. 195-206). https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-66827-7_18
Ranganathan, S. R. (1931). The five laws of library science. Madras Library Association. https://www.librarianshipstudies.com/2017/09/five-laws-of-library-science.html
Sandelowski, M., & Barroso, J. (2007). Handbook for synthesizing qualitative research. Springer. https://parsmodir.com/wp-content/uploads/2020/03/MetaSynBook.pdf
Shin-Ming Cheng, Karyotis, V., Chen, P. Y., Chen, K. C., & Papavassiliou, S. (2013). Diffusion models for information dissemination dynamics in wireless complex communication networks. Journal of Complex Systems. https://doi.org/10.1155/2013/972352
Shonhe, L. (2017). A literature review of information dissemination techniques in the 21st century era. RIAB conference, Botswana. Retrieved from https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/1731/
Shonhe, L., & Jain, P. (2017). Information dissemination in the 21st century: The use of mobile technologies. In N. Mnjama & P. Jain (Eds.), Information and knowledge for competitiveness (pp. 425–447). Department of Library and Information Studies-University of Botswana.https://www.researchgate.net/publication/328292638
Tella, A., Quardri, F., Bamidele, S. S., & Ajiboye, O. O. (2020). Resource sharing: Vehicle for effective library information dissemination and services in the digital age. In A. Tella (Ed.), Handbook of research on digital devices for inclusivity and engagement in libraries (pp. 70–92). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-5225-9034-7.ch004
Yun, Z., Zhang, L., Wang, Y., & Duan, Y. (2016). Agricultural information dissemination using ICTs: A review and analysis of information dissemination models in China. Information Processing in Agriculture, 3(1), 17–29. https://doi.org/10.1016/j.inpa.2015.11.002
Zhang, N., Huang, H., Su, B., Zhao, J., & Zhang, B. (2014). Information dissemination analysis of different media towards the application for disaster pre-warning. PLoS One, 9(5), e98649. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0098649
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 16
تیر 1405
صفحه 138-152
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار