نشریه مطالعات دانش پژوهی

الگوی پیشنهادی کاربست دانش بسته‌بندی دوستدار محیط‌زیست (در صنایع آرایشی و بهداشتی ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران

2 کارشناس ارشد مدیریت کسب‌وکار گرایش استراتژی - دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران

چکیده

هدف: این پژوهش باهدف ارائه «الگوی کاربست دانش بسته‌بندی دوستدار محیط‌زیست در صنایع آرایشی و بهداشتی ایران» انجام شد و می‌کوشد شکاف دانشی میان حوزه‌های پایداری و صنعت آرایشی و بهداشتی را از طریق ارائه چارچوبی یکپارچه برای تحلیل ابعاد فناورانه، زیست‌محیطی، اقتصادی و مدیریتی بسته‌بندی سبز برطرف سازد.
روش‌شناسی‌: پژوهش از رویکرد آمیخته اکتشافی استفاده کرد و در دو مرحله کیفی و کمی انجام شد. در مرحله کیفی، مرور نظام‌مند ۹۲ مقاله (۲۰۰۰–۲۰۲۵) برای شناسایی مؤلفه‌های کلیدی انجام و با تکنیک دلفی فازی و نظر خبرگان و مدیران صنعت، اولویت‌بندی شد. در مرحله کمی، پرسش­نامه‌ای مبتنی بر نتایج دلفی میان مدیران ارشد ۱۹۴ شرکت توزیع شد و داده‌های ۱۴۰ پاسخ با مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل و رتبه‌بندی گردید.
یافته‌ها: ابعاد فناورانه و زیست‌محیطی بیشترین نقش را در تسهیل جریان دانش داشتند. نوآوری‌های فناورانه و جایگزینی مواد سنتی با زیست­تجزیه‌پذیر بالاترین اولویت را داشتند، پس‌ازآن طراحی پایدار شامل بازیافت کامل و طراحی مدور قرار گرفت. بعد اقتصادی اهمیت داشت اما کمتر از ابعاد فناورانه و زیست‌محیطی بود. نگرش مصرف‌کنندگان و تعهد مدیریتی نیز اثر حمایتی و معناداری داشتند.
نتایج: چارچوب پیشنهادی امکان تمرکز و اولویت‌بندی عوامل حیاتی در توسعه بسته‌بندی پایدار را فراهم کرده و می‌تواند به‌عنوان راهنمایی برای تصمیم‌گیری مدیران و سیاست‌گذاران مورداستفاده قرار گیرد.
اصالت و ارزش: این پژوهش با ارائه مدلی نظام‌مند، به نهادینه‌سازی راهبردهای پایداری در صنعت محصولات آرایشی و بهداشتی کمک کرده و شفافیت علمی در شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های کلیدی این حوزه را افزایش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Knowledge-Based Model for Implementing Eco-Friendly Packaging in the Iranian Cosmetics Industry

نویسندگان [English]

  • Sedigheh Mohammadesmaeil 1
  • Mahboubeh Sadat Tabatabaei Oureh 2

1 Associate Professor, Department of Information Science and Knowledge Studies, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran

2 M.A. in Business Administration, Strategy Track, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: To develop a comprehensive framework consolidating the body of knowledge on sustainable packaging adoption in the Iranian cosmetics and personal care industry, focusing on identifying the key dimensions and components that facilitate the acceptance and implementation of green packaging.
Methodology: An exploratory mixed-methods approach, combining qualitative and quantitative phases, was employed. The qualitative stage included a systematic review of 92 articles (2000-2025) and a fuzzy Delphi study with industry experts to define priorities. In the quantitative stage, a Delphi-based questionnaire was administered to senior managers of 194 companies. Data from 140 respondents were analyzed using structural equation modeling to validate and rank the dimensions and components.
Findlings: The findings revealed that technological and environmental dimensions most strongly facilitate knowledge flow. Packaging innovations and the shift to biodegradable materials ranked highest, followed by sustainable design features such as full recyclability and circular design. Although the economic dimension—including cost-benefit analysis and return on investment—was influential, it was less prominent than the technological and environmental factors. Consumer green attitudes and managerial commitment also exerted significant supportive effects.
Conclusion: The proposed framework enables prioritization and focused attention on critical factors in sustainable packaging development and serves as a decision-making guide for managers and policymakers.
Value: The framework provides a structured approach to institutionalizing sustainable strategies within the cosmetics and personal care sector and enhances scientific clarity by identifying essential components and dimensions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Environmentally friendly packaging
  • Sustainable packaging
  • Green packaging strategies
  • Factors affecting adoption of green packaging
  • Iranian cosmetics and personal care industry
مراجع
حسنقلی پور یاسوری، طهمورث؛ مسیبی، علیرضا؛ نجفی سیاهرودی، مهدی؛ و علوی، سید مسلم. (1393). بررسی عوامل موثر بر نگرش مشتریان به بسته بندی سبز و قصد خرید آنها. مدیریت برند، 1(1)، 218-224. https://doi.org/10.22051/bmr.2014.1214
حسینی رستمی، سید محمدرضا؛ و حقیقی، محمد. (1402). بررسی نقش کاربرد رویکرد بازاریابی سبز بر تقویت نام و نشان تجاری صنایع غذایی. مطالعات مدیریت، اقتصاد و کارآفرینی، 4(1)، 88-99. https://doi.org/10.22034/jmek.2023.393926.1086
دارایی، ایوب؛ اکبری، مهسا؛ و موسوی کاشی، زهره. (۱۴۰۰). بررسی عوامل مؤثر بر ارتباط میان بسته‌بندی سبز با وابستگی برند سبز. تحقیقات بازاریابی نوین، ۱۱(۳)، ۴۵–۶۶. https://doi.org/10.22108/nmrj.2021.124655.2218
سیف‌اللهی، ناصر؛ رحیمی کلور، حسین؛ و حجتی نخودچری، محمد. (۱۴۰۲). بررسی تأثیر جهت‌گیری زیست‌محیطی و بسته‌بندی سبز بر سرمایه اجتماعی. علوم و فنون بسته‌بندی، ۱۴(۵۵)، ۴۱–۵۰. https://packaging.ihu.ac.ir/article_208486.html?lang=fa
صادقی، منصوره؛ و مهرانی، هرمز. (۱۳۹۵). واکنش مصرف‌کننده به بسته‌بندی‌های پایدار: رابطه بین ظاهر دیداری، ادعاهای کلامی و نگرانی‌های زیست‌محیطی مصرف‌کنندگان. فصلنامه علوم و فنون بسته‌بندی، ۷(۲۷)، ۵–۱۸. https://civilica.com/doc/928626
علوی فومنی، سیده فاطمه؛ قلی‌پورسلیمانی، علی؛ و رضائی کلیدبری، حمیدرضا. (۱۴۰۲). طراحی و سنجش پیشایندها و پیامدهای رفتار خرید مصرف‌کنندگان در انتخاب بسته‌بندی‌های سازگار با محیط‌زیست با رویکرد آمیخته. مدیریت بازاریابی، ۱۸(۱)، ۸۵–۱۰۳. https://doi.org/10.30495/jomm.2022.67825.1943
غیاث آبادی فراهانی، مریم، غفاری اشتیانی، پیمان، قلیپور فریدونی، شهربانو و شبابی، هومن. (1400). شناسایی عوامل مؤثر بر تمایل به خرید بسته بندی سبز. علوم و فنون بسته‌بندی، 12(45)، 6–21. https://packaging.ihu.ac.ir/article_206187.html
محمداسماعیل، صدیقه؛ و حمیدی، فاطمه. (۱۴۰۰). مدل جریان دانش در صنعت بانکداری. مدیریت راهبردی دانش سازمانی، ۴(۱)، ۱۲۳–۱۵۳. https://doi.org/10.47176/smok.2021.1251
Bar Am, J., Doshi, V., Malik, A., Noble, S., & Frey, S. (2023, February 6). Consumers care about sustainability—and back it up with their wallets. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/industries/consumer-packaged-goods/our-insights/consumers-care-about-sustainability-and-back-it-up-with-their-wallets
Chauvel, D. (2016). Knowledge as both flows and processes: Proposed by GeCSO 2013 conference committee. Knowledge Management Research & Practice, 14(1), 1–3. https://doi.org/10.1057/kmrp.2016.1
Chen, Y., & Chang, C. (2013). Greenwash and green trust: The mediation effects of green consumer confusion and green perceived risk. Journal of Business Ethics, 114(3), 489–500. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1355-4
Girard, J., & Girard, J. (2015). Defining knowledge management: Toward an applied compendium. Online Journal of Applied Knowledge Management, 3(1), 1–20. https://www.iiakm.org/ojakm/articles/2015/volume3_1/OJAKM_Volume3_1pp1-20.pdf
Han, H., Yu, J., Kim, W., & Kim, T. (2019). Impact of social/personal norms and willingness to sacrifice on young vacationers’ pro-environmental intentions. Journal of Travel & Tourism Marketing, 36(5), 536–548. https://doi.org/10.1080/09669582.2018.1538229
Herbes, C., Beuthner, C., & Ramme, I. (2020). How green is your packaging? A comparative international study of cues consumers use to recognize environmentally friendly packaging. International Journal of Consumer Studies, 44(3), 258–271. https://doi.org/10.1111/ijcs.12560
Herbes, C., Mielinger, E., Krauter, V., Arranz, E., Cámara Hurtado, R. M., Marcos, B., Poças, F., Ruiz de Maya, S., & Weinrich, R. (2024). Company views of consumers regarding sustainable packaging. Sustainable Production and Consumption, 52, 136–150. https://doi.org/10.1016/j.spc.2024.10.018
Imran, N. F. N. B. A., Effendee, N. F. B. N., Faris, N. H. H. B. M., Puad, N. I. S. B. M., Nitin, N., Verma, V., Mayur, K., Lim, H. L., Ng, W. C., Baliyan, M., & Kee, D. M. H. (2024). The effect of eco-friendly packaging on consumer purchase intention: A study of beverage sustainable packaging practices. Journal of the Community Development in Asia, 7(1), 1–13. https://doi.org/10.32535/jcda.v7i1.2539
Lendzion, J. P. (2015). Human resources management in the system of organizational knowledge management. Procedia Manufacturing, 3, 674–680. https://doi.org/10.1016/j.promfg.2015.07.303
Lindh, C., Olsson, A., & Williams, H. (2016). Consumer perceptions of food packaging: Contributing to or counteracting environmentally sustainable development? Packaging Technology and Science, 29(1), 3–23. https://doi.org/10.1002/pts.2184
Nonaka, I. (1994). A dynamic theory of organizational knowledge creation. Organization Science, 5(1), 14–37. https://doi.org/10.1287/orsc.5.1.14
Nordigården, D., Feber, D., Grünewald, F., Pley, M., & Conrad, M. (2025, June 4). Do US consumers care about sustainable packaging in 2025? McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/industries/packaging-and-paper/our-insights/do-us-consumers-care-about-sustainable-packaging-in-2025
Oloyede, O., Lignou, S., & Hadley, R. (2021). Sustainable paper-based packaging: A consumer’s perspective. Sustainability, 13(21), Article 11755. https://doi.org/10.3390/su132111755
Ritchie, H., Samborska, V., & Roser, M. (2023). Plastic pollution. Our World in Data. https://ourworldindata.org/plastic-pollution
Sandelowski, M., & Barroso, J. (2007). Writing the qualitative metasynthesis: Issues and techniques. Research in Nursing & Health, 30(4), 375–382. https://doi.org/10.1002/nur.20196
Schutte, M., & Snyman, R. (2006). Knowledge management and collaboration: Are we confused? The Electronic Library, 24(2), 210–221. https://doi.org/10.1108/02640470610660321
Serenko, A., & Bontis, N. (2016). Understanding counterproductive knowledge behavior: Antecedents and consequences of intraorganizational knowledge hiding. Journal of Knowledge Management, 20(6), 1199–1224. https://doi.org/10.1108/JKM-05-2016-0203
Sethi, A., & Malviya, B. (2025). Green packaging and brand image: An analysis of consumer preferences and loyalty. International Journal of Innovations & Research Analysis, 5(1), 15–22. https://doi.org/10.62823/IJIRA/05.01.7147
Turkcu, D., & Tura, N. (2023). The dark side of sustainable packaging: Battling with sustainability tensions. Sustainable Production and Consumption, 40, 412-421. https://doi.org/10.1016/j.spc.2023.07.007
Yadav, R., & Pathak, G. S. (2016). Young consumers’ intention towards buying green products in a developing nation: Extending the theory of planned behavior. Journal of Cleaner Production, 135, 732–739. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.06.120
Zhang, X., & Dong, F. (2020). Why do consumers make green purchase decisions? Insights from a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(18), Article 6607. https://doi.org/10.3390/ijerph17186607
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 16
تیر 1405
صفحه 120-137
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار