نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشآموخته دکتری تخصصی، گروه اقتصاد و مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه آزاد تبریز، تبریز، ایران
چکیده
هدف: نظام آموزش عالی در دهههای اخیر با تحولات سریع فناورانه، دیجیتالی و اجتماعی مواجه شده است که دانشگاههای نسل پنجم را بهعنوان افق جدیدی از توسعه مطرح ساخته است. در این چارچوب، هدف پژوهش حاضر مدلسازی نظری فرایند همافزایی میان مدیریت دانش و هوش مصنوعی مولد و استخراج مؤلفهها، سازوکارها و پیامدهای آن برای تحول آموزش عالی است.
روششناسی: این مطالعه با رویکرد نظریهپردازی داده بنیاد انجام شد. دادهها از طریق مصاحبههای نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از اعضای هیئتعلمی، مدیران و کارشناسان سیاستگذاری دانشگاهها و همچنین بررسی اسناد و گزارشهای رسمی گردآوری گردید. مصاحبهها پیادهسازی و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. نمونهگیری بهصورت هدفمند و تا حد اشباع نظری ادامه یافت. نرمافزارهای کیفی بهمنظور ساماندهی دادهها و استخراج مقولات به کار گرفته شد.
یافتهها: همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی بهعنوان موتور محرک تحول آموزش عالی است. تحلیل دادهها منجر به شناسایی پنج مقوله اصلی گردید: (۱) تحول دیجیتال و زیرساختهای فناورانه، (۲) نوآوری پژوهشی و پژوهش دادهمحور، (۳) یادگیری شخصیسازیشده و انعطافپذیر، (۴) فرهنگ و رهبری دانشمحور و توانمندسازی منابع انسانی، و (۵) سیاستگذاری هوشمند و حمایتهای کلان. این مقولهها با یکدیگر تعامل داشته و مدل نظری همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی را شکل میدهند.
نتایج: ادغام ساختاریافته مدیریت دانش با هوش مصنوعی مولد منجر به ارتقای نوآوری علمی، افزایش کیفیت آموزش، تسریع تبدیل دانش به محصول و تقویت تأثیر اجتماعی و بینالمللی دانشگاهها میشود.
اصالت و ارزش: برخلاف مطالعات پیشین که هر یک بهصورت جداگانه به مدیریت دانش یا کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش عالی پرداختهاند، این پژوهش با بهرهگیری از رویکرد نظریه داده بنیاد، برای نخستین بار مدل بومی همافزایی مدیریت دانش و هوش مصنوعی مولد را در چارچوب دانشگاههای نسل پنجم توسعه داده است.
تمایز اصلی مدل در آن است که نهتنها بر ادغام فناوری تمرکز دارد، بلکه با ساختار پارادایمی (شرایط علی، زمینهای، مداخلهگر، راهبردها و پیامدها)، سازوکارهای تحول آموزش عالی را بهصورت نظاممند تبیین میکند.
درواقع، نوآوری مقاله در تلفیق دو محور نظری (مدیریت دانش + هوش مصنوعی مولد) با مدل پارادایمی بومی آموزش عالی ایران است که منجر به ارائه یک چارچوب نظری ترکیبی و دادهمحور برای دانشگاههای نسل پنجم میشود. این پژوهش با ارائه یک چارچوب نظری بومی و دادهمحور، میتواند بهعنوان راهنمایی کاربردی برای مدیران و سیاستگذاران آموزش عالی در مسیر حرکت بهسوی دانشگاههای نسل پنجم مورداستفاده قرار گیرد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Theoretical Modeling of Knowledge Management–Artificial Intelligence Synergy in Fifth-Generation Universities for Higher Education Transformation
نویسنده [English]
- Javad Moghtader Kargaran
Ph.D., Department of Economics and Management, Faculty of Management, Islamic Azad University, Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]
Purpose: This study aims to develop a theoretical model explaining how synergy between knowledge management and generative artificial intelligence emerges and operates, and to identify the key components, underlying mechanisms, and resulting outcomes that contribute to the transformation of higher education.
Methodology: Adopting a grounded theory design, the study collected data through semi‑structured interviews with 20 faculty members, university administrators, and higher education policy experts, complemented by an analysis of official documents and institutional reports. Interview transcripts were systematically analyzed using open, axial, and selective coding. Purposeful sampling continued until theoretical saturation was achieved. Qualitative data analysis software supported the organization and categorization of the data.
Findings: The analysis yielded five core categories: (1) digital transformation and technological infrastructure, (2) research innovation and data-driven scholarship, (3) personalized and flexible learning, (4) knowledge-oriented culture and human resource empowerment, and (5) intelligent policymaking and institutional support. Together, these categories form an integrated theoretical model that explains the synergy between knowledge management and artificial intelligence within universities.
Conclusion: The structured integration of generative artificial intelligence with knowledge management processes enhances scientific innovation, improves teaching and learning quality,accelerates knowledge commercialization, and strengthens the social and international impact of universities.
Value: Unlike previous studies that examined knowledge management or artificial intelligence in isolation, this research develops a context-specific grounded theoretical model that conceptualizes their interaction as a synergistic mechanism for transforming fifth‑generation universities. The model introduces a novel paradigmatic framework linking causal conditions, strategies, and outcomes, thereby contributing both theoretical advancement and practical guidance for higher education transformation.
کلیدواژهها [English]
- Digital transformation
- Research Innovation
- Personalized Learning
- Intelligent Policymaking
)