نشریه مطالعات دانش پژوهی

شناسایی و رتبه‌بندی مؤلفه‌های تحول دیجیتال در کتابخانه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت اطلاعات و دانش، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/jkrs.2025.19967

چکیده

هدف: هدف از این مطالعه، شناسایی و رتبه‌بندی مؤلفه‌های کلیدی تحول دیجیتال در کتابخانه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نوع توصیفی–پیمایشی است و 220 کتابدار به روش سرشماری وارد مطالعه شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها، پرسش­نامه‌ای ۴۶ گویه‌ای مبتنی بر مقیاس لیکرت بود که روایی آن توسط پنج استاد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (α ≥ 0.70) تأیید شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل عامل اکتشافی، آزمون‌های آماری فریدمن و ویلکاکسون با نرم‌افزار SPSS26 تحلیل شد.
یافته‌ها: تحلیل عامل اکتشافی هشت مؤلفه «ارائه خدمات هوشمند و دیجیتال‌سازی فرایندها»؛ «شایستگی‌های حرفه‌ای کارکنان»؛ «دسترسی و مدیریت منابع دیجیتال»؛ «امنیت اطلاعات و تعامل دیجیتال با کاربران»؛ «توانمندی‌های فنی در تحلیل و رقمی‌سازی اطلاعات»؛ «آگاهی حقوقی در استفاده و انتشار محتوای دیجیتال»؛ «رهبری و نوآوری دیجیتال» و «زیرساخت‌های فناورانه» را شناسایی کرد که درمجموع 630/76 درصد از واریانس کل را تبیین می‌کنند. بر اساس نتایج آزمون فریدمن، کتابداران «شایستگی‌های حرفه‌ای کارکنان» را با میانگین رتبه 69/3 مهم‌ترین و «زیرساخت‌های فناورانه» را با میانگین 92/2 کم‌اهمیت‌ترین مؤلفه دانسته‌اند. آزمون‌های ویلکاکسون با تصحیح بونفرونی، تفاوت‌های جفتی معنی‌داری را بین این مؤلفه‌ها تأیید کردند.
نتیجه‌گیری: تحقق تحول دیجیتال در کتابخانه‌های علوم پزشکی نیازمند رویکردی است که هم بر رهبری و نوآوری دیجیتال به‌عنوان ابعاد راهبردی و هم بر تقویت زیرساخت‌های فناوری، ارتقای شایستگی‌های کارکنان و دیجیتال‌سازی فرایندها به‌عنوان ابعاد عملیاتی تأکید دارد.
اصالت‌ و ارزش: پژوهش حاضر مؤلفه‌های مؤثر در فرایند تحول دیجیتال کتابخانه‌های علوم پزشکی را شناسایی و رتبه‌بندی نمود. این مؤلفه‌ها می‌توانند به‌عنوان راهنما در طراحی، اجرا و ارزیابی طرح‌های تحول بکار گرفته شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identification and Ranking of Digital Transformation Components in Medical Sciences University Libraries in Iran

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Azadifar 1
  • afshin hamdipour 2
  • Rasoul Zavaraqi 3
  • Hashem Atapour 2

1 PhD Candidate, Department of Knowledge and Information Science, University of Tabriz, Tabriz, Iran.

2 Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, University of Tabriz, Tabriz, Iran

3 Professor, Department of Knowledge and Information Science, University of Tabriz, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Purpose: This study aimed to identify and rank the key components of digital transformation from the perspective of librarians working in Iranian medical sciences university libraries (IMSU).
Methodology: Adopting a descriptive-survey design, the study population consisted of 220 librarians from IMSU, selected through a complete census method. Data were collected using a 46-item Likert-scale questionnaire after confirming its validity and reliability. The data were analyzed using exploratory factor analysis (EFA) as well as Friedman and Wilcoxon tests in SPSS version 26.
Findings: The results of the EFA revealed eight components that together accounted for 76.630% of the total variance: (1) Intelligent services and process digitization, (2) staff competencies, (3) digital resource access and management, (4) information security and user interaction, (5) technical capabilities for data analytics and digitization, (6) legal awareness related to digital content, (7) digital leadership and innovation, and (8) technological infrastructure. The Friedman test indicated that “professional competencies of staff” had the highest mean rank (3.69), suggesting it as the most important component , while “technological infrastructure” had the lowest mean rank (2.92), reflecting a lower priority from the librarians' perspective. Post hoc Wilcoxon tests, adjusted using the Bonferroni correction, confirmed significant pairwise differences among these components.
Conclusion: Successful digital transformation in IMSU libraries requires an integrated approach that simultaneously emphasizes digital leadership and innovation as strategic dimensions, while strengthening technological infrastructure, enhancing professional staff competencies, and advancing process digitization as operational dimensions.
Value: By identifying the core factors influencing digital transformation in IMSU libraries, this study provides a f practical framework to support the design, implementation, and evaluation of digital transformation initiatives in academic library setting.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Digital Transformation
  • Digital Transformation Components
  • Technology Transfer
  • Medical Sciences Libraries
مراجع
آزادی‌فر، محمدرضا؛ حمدی‌پور، افشین؛ زوارقی، رسول؛ و عطاپور، هاشم. (1404). بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش تحول دیجیتال توسط کتابداران کتابخانه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی براساس نظریه اشاعه نوآوری راجرز. تصویر سلامت. 16 (2)، (زودآیند). https://doi.org/10.34172/doh.2025.13
حدادی هرندی، علی‌اکبر؛ رضایی فرد، مهرداد؛ و اسماعیلی، سحر. (1400). مدل بلوغ تحول دیجیتال؛ حوزه‌ها و روندهای پژوهش در ایران. دانشنامۀ تحول دیجیتال، 2(2)، 43-72.
https://doi.org/10.22034/dtj.2022.340076.1061
علی‌اصغری جلودار، هوشنگ؛ رضوی، سید علی‌اصغر؛ و طهماسبی لیمونی، صفیه. (1403). شناسایی ابعاد بلوغ تحول دیجیتال و تأثیر آن بر شایستگی عملکرد کتابداران در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور. مطالعات کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات. (زودآیند).
 https://doi.org/10.30484/nastinfo.2024.3607.2279
مصطفائی، بابک؛ عماری، حسین؛ بیگ‌زاده، یوسف؛ و بیک زاد، جعفر. (1403). تدوین استراتژی‌های تحول دیجیتال در دانشگاه: بررسی موردی دانشگاه تبریز. مطالعات دانش‌پژوهی، 3(2)، 31-52. https://doi.org/10.22034/jkrs.2024.61570.1083
نوری، مژگان؛ شاه‌حسینی، محمدعلی، شامی زنجانی، مهدی؛ و عابدین، بابک. (1398). طراحی چارچوب مفهومی رهبری تحول دیجیتال در سازمان‌های ایرانی. مدیریت و برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی، 12(2)، 242-211. https://doi.org/10.29252/mpes.12.2.211
Anuradha, P. (2018). Digital transformation of academic libraries: Opportunities and challenges. IP Indian Journal of Library Science and Information Technology, 3(1), 8-10. https://doi.org/10.18231/2456-9623.2018.0002
Bawack, R. (2019). Academic Libraries in Cameroon in the digital age. Library philosophy and practice, )5(3, 2547. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/2547
Borangiu, T., Trentesaux, D., Thomas, A., Leitão, P., & Barata, J. (2019). Digital transformation of manufacturing through cloud services and resource virtualization. Computers in Industry, 108, 150-162. https://doi.org/10.1016/j.compind.2019.01.006
Cattell, R. B. (1966). The scree test for the number of factors. Multivariate behavioral research, 1(2), 245-276. https://doi.org/10.1207/s15327906mbr0102_10
De la Boutetière, H., Montagner, A., & Reich, A. (2018). Unlocking success in digital transformation. https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Business%20Functions/Organization/Our%20Insights/Unlocking%20success%20in%20digital%20transformations/Unlocking-success-in-digital-transformations.pdf
Deja, M., Rak, D., & Bell, B. (2021). Digital transformation readiness: perspectives on academia and library outcomes in information literacy. The Journal of Academic Librarianship, 47(5), 102403. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2021.102403
Eriksson, K. (2010). Concept determination as part of the development of knowledge in caring science. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 24 Suppl 1, 2-11. https://doi.org/10.1111/j.1471-6712.2010.00809.x
Gates, B., & Dale, J. (1997). The road ahead. Canadian Social Studies, 32(1), 24-32. https://www.proquest.com/openview/b3c54d32516f4ffb8fff10064bce0bc4/1?pq-origsite=gscholar&cbl=47422
Gong, C., Parisot, X., & Reis, D. (2024). The Evolution of Digital Transformation. In D. Schallmo, A. Baiyere, F. Gertsen, C. A. F. Rosenstand, & C. t. A. Williams, Digital Disruption and Transformation Cham. Springer. https://doi.org/ 10.1007/978-3-031-47888-8_1
Goran, J., LaBerge, L., & Srinivasan, R. (2017). Culture for a digital age. McKinsey Quarterly, 3(1), 56-67. https://lediag.net/wp-content/uploads/2018/05/0-Culture-for-a-digital-age.pdf
Grammenis, E., & Mourikis, A. (2019). Academic libraries in the digital era: An assessment of the Institutional Repository role in supporting research as a digital service. Linnaeus Student Conference on Information Technology (LSCIT), Linnaeus University. https://doi.org/ 10.15626/lscit2019.02
Heilig, L., Lalla-Ruiz, E., & Voß, S. (2017). Digital transformation in maritime ports: analysis and a game theoretic framework. NETNOMICS: Economic Research and Electronic Networking, 18(2), 227-254. https://doi.org/10.1007/s11066-017-9122-x
Henriette, E., Feki, M., & Boughzala, I. (2015). The shape of digital transformation: a systematic literature review. MCIS 2015 Proceedings, 10. https://aisel.aisnet.org/mcis2015/10
Kari, K. (2020). Digital transformation of information and its impact on libraries. World Journal of Innovative Research (WJIR), 9(1), 26-30. https://www.wjir.org/download_data/WJIR0901033.pdf
Khoeini, S., Noruzi, A., Naghshineh, N., & Sheikhshoaei, F. (2024). Developing a model of digital transformation of university libraries based on meta-synthesis. The Electronic Library, 42(4), 681-699. https://doi.org/10.1108/EL-02-2024-0046
Kislov, E. (2016). Digital transformation: history, present, and future trends.  https://auriga.com/blog/2016/digital-transformation-history-present-and-future-trends/
Kouroubali, A., & Katehakis, D. G. (2019). The new European interoperability framework as a facilitator of digital transformation for citizen empowerment. Journal of biomedical informatics, 94, 103166. https://doi.org/10.1016/j.jbi.2019.103166
Liere-Netheler, K., Packmohr, S., & Vogelsang, K. (2018). Drivers of digital transformation in manufacturing. https://aisel.aisnet.org/hicss-51/in/digital_supply_chain/2/
Liman, Y. A., & Aliyu, M. M. (2023). Digital transformation and innovation of academic libraries: a content analysis. Samaru Journal of Information Studies, 23(1), 1-15. https://www.ajol.info/index.php/sjis/article/view/252140
Lu, Y., & Lin, S. (2025). How Can We Promote Digital Transformation in College Libraries? A Study on Readers’ Intention to Adopt Digital Services. Sustainability, 17(8), 3504. https://doi.org/10.3390/su17083504
Matt, C., Hess, T., & Benlian, A. (2015). Digital transformation strategies. Business & information systems engineering, 57, 339-343. https://doi.org/10.1007/s12599-015-0401-5
Mendhurwar, S., & Mishra, R. (2021). Integration of social and IoT technologies: architectural framework for digital transformation and cyber security challenges. Enterprise Information Systems, 15(4), 565-584. https://doi.org/10.1080/17517575.2019.1600041
Möller, D. P. (2023). Cybersecurity in digital transformation. In Guide to cybersecurity in digital transformation: Trends, methods, technologies, applications and best practices (pp. 1-70). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-26845-8_1
Nadkarni, S., & Prügl, R. (2021). Digital transformation: a review, synthesis and opportunities for future research. Management review quarterly, 71, 233-341. https://doi.org/10.1007/S11301-020-00185-7
Nakaziba, S., & Ngulube, P. (2024). Harnessing digital power for relevance: status of digital transformation in selected university libraries in Uganda. Collection and Curation, 43(2), 33-44. https://doi.org/10.1108/CC-11-2023-0034
Nambisan, S., Lyytinen, K., Majchrzak, A., & Song, M. (2017). Digital innovation management. MIS quarterly, 41(1), 223-238. https://eclass.aegean.gr/modules/document/file.php/TNEY202/digitalinnovationmisq%20copy.pdf
Oxford English Dictionary. (2025). Digital. In Oxford English Dictionary. https://www.oed.com/dictionary/digital_n
Sandhu, G. (2018). The Role of Academic Libraries in the Digital Transformation of the Universities. 2018 5th International Symposium on Emerging Trends and Technologies in Libraries and Information Services (ETTLIS), Noida, India. https://doi.org/10.1109/ETTLIS.2018.8485258
Schallmo, D., Williams, C. A., & Boardman, L. (2020). Digital transformation of business models—best practice, enablers, and roadmap. In Digital Disruptive Innovation (pp. 119-138). World Scientific. https://doi.org/10.1142/9781786347602_0005
Schwertner, K. (2017). Digital transformation of business. Trakia Journal of Sciences, 15(1), 388-393. https://doi.org/10.15547/tjs.2017.s.01.065
Singh, B. (2018). Digital Transformation of library services in the Mobile World: The future trends. Publishing Technology and Future of Academia, 335-349. https://www.academia.edu/download/57949015/Digital_Transformation_of_library_services_in_Mobile_World_in_India_NLU.pdf
Stolterman, E., & Fors, A. C. (2004). Information technology and the good life. Information systems research: relevant theory and informed practice, 687-692. https://doi.org/10.1007/1-4020-8095-6_45
Tarutė, A., Duobienė, J., Klovienė, L., Vitkauskaitė, E., & Varaniūtė, V. (2018). Identifying factors affecting digital transformation of SMEs. https://aisel.aisnet.org/iceb2018/64/
Trenerry, B., Chng, S., Wang, Y., Suhaila, Z. S., Lim, S. S., Lu, H. Y., & Oh, P. H. (2021). Preparing workplaces for digital transformation: An integrative review and framework of multi-level factors. Frontiers in Psychology, 12, 620766. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.620766
Upadhyay, A. (2024). Cost of Digital Transformation: What to Expect and How to Prepare. https://www.talentelgia.com/blog/cost-of-digital-transformation/
Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889-901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
von Leipzig, T., Gamp, M., Manz, D., Schöttle, K., Ohlhausen, P., Oosthuizen, G., Palm, D., & von Leipzig, K. (2017). Initialising Customer-orientated Digital Transformation in Enterprises. Procedia Manufacturing, 8, 517-524. https://doi.org/10.1016/j.promfg.2017.02.066
Zaki, M. (2019). Digital transformation: harnessing digital technologies for the next generation of services. Journal of Services Marketing, 33(4), 429-435. https://doi.org/10.1108/JSM-01-2019-0034
نشریه مطالعات دانش پژوهی
دوره 4، شماره 3 - شماره پیاپی 12
آبان 1404
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار