نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی رشته مدیریت اطلاعات و دانش، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،

2 دانشیار دانشکده تمدن و مطالعات جهان، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استاد دانشکده علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

5 دانشیار دانشکده علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22034/jkrs.2025.19837

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، تعیین پیامدهای پیوستن ایران به کنوانسیون‌های بین‌المللی حق مؤلف است.
روش‌شناسی‌: پژوهش با رویکرد کیفی و روش فراترکیب (الگوی سندلوسکی و باروسو) انجام ‌شده است. جامعۀ آماری شامل 4937سند (مقالات، طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌های فارسی و غیرفارسی مرتبط با موضوع ) بوده که پس از غربالگری (بر اساس تکراری بودن عناوین، عدم دسترسی به نسخه کامل، نامرتبط بودن عناوین و عدم تطابق با موضوع)،  تعداد 51 منبع به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شده است.
یافته‌ها: پس از بررسی متون، تعداد 36 مفهوم ذیل 10 مقوله برای پیامدهای اقتصادی؛ 81 مفهوم ذیل 19 مقوله برای پیامدهای فرهنگی؛ 16 مفهوم ذیل 5 مقوله برای پیامدهای سیاسی؛ 14 مفهوم ذیل 2 مقوله برای پیامدهای حقوقی دسته‎بندی گردید.
نتایج:  از جنبه اقتصادی، الحاق می‌تواند فرصت‌های تجاری و صادراتی ایجاد کند و بستر پیوستن به سازمان تجارت جهانی را، که مستلزم پذیرش موافقت‌نامه تریپس و اجرای مقررات معاهده برن (مواد 1 تا21) است، فراهم کند. از بعد فرهنگی، امکان دسترسی به آثار بین‌المللی آسان، و هویت فرهنگی تقویت خواهد شد. ازنظر حقوقی، حمایت از پدیدآورندگان داخلی افزایش می‌یابد و از جنبه سیاسی، الحاق باعث افزایش اعتبار بین‌المللی کشور می‌شود. در مقابل، کاهش دسترسی به منابع جدید، افزایش قیمت آثار و چالش‌های احتمالی دیگر مطرح‌اند. الحاق می‌تواند فرصت‌هایی برای کشور ایجاد کند ولی موفقیت آن، وابسته به میزان آمادگی کشور پیش از پیوستن، شناسایی و مدیریت درست چالش‌هاست.
اصالت و ارزش: پژوهش‌های مبتنی‌بر فراترکیب، نقش کلیدی در تولید دانش و توسعه نظریه‌ها دارند. این مطالعه با مرور نظام‌مند منابع، به تحلیل جامع و ساختاریافتۀ پیامدهای الحاق ایران به معاهدات بین‌المللی پرداخته، موضوعی که کمتر در مطالعات پیشین بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Consequences of Iran's Accession to International Copyright Treaties: A Systematic Review

نویسندگان [English]

  • Negin Pashootan 1
  • Dariush Matlabi 2
  • Nadjla Hariri 3
  • Sattar Zarkalam 4
  • Fahimeh Babalhavaeji 5

1 Ph.D. Student, Information and Knowledge Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

2 Associate Professor, Faculty of Humanities, Yadegar-e-Imam Khomeini (RAH) Shar-e Rey Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

3 Professor, Faculty of Humanities, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

4 Associate Professor, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran

5 Associate Professor, Faculty of Humanities, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

چکیده [English]

Purpose: This study aims to evaluate the implications of Iran's participation in international copyright agreements.
Methodology: The research adopts a qualitative approach and employs a meta-synthesis based on the Sandelowski and Barroso model. The research population consisted of 4,937 documents, including  articles, research proposals, and theses in both Persian and non-Persian languages related to the subject. After a screening process based on duplication of titles, availability of full texts, relevance of titles, and alignment with the research topic, 51 sources were selected as the final sample.
Findings: Analysis of the selected texts identified 36 concepts categorized into 10 categories  related to economic  consequences; 81 concepts grouped into 19 categories  associated with cultural  consequences; 16 concepts organized  into 5 categories concerning political  consequences; and 14 concepts classified into 2 categories  related to legal  consequences.
Conclusion: From an economic perspective, accession may creat export opportunities and facilitate Iran's membership in the World Trade Organization, which requires compliance with the TRIPS Agreement and the provisions of the Berne Convention (Articles 1-21). Culturally, accession could enhance access to international works and strengthen cultural identity. From a legal standpoint, it would support domestic creators, while politically, it could improve Iran’s international standing. However, accession may also restrict access to new resources, increase costs, and introduce implementation challenges. Overall, accession offers significant opportunities but depends on national preparedness and effective management of potential challenges.
Value: Meta-analytic research plays a crucial role in knowledge production and theory development. This study provides a systematic review and structured analysis of the consequences of Iran’s accession to international copyright treaties, an area that has received limited attention in previous research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Copyright
  • Berne Convention
  • World Trade Organization
  • TRIPS Agreement
  • Consequences of Accession to International Treaties
آموزگار، مریم. (1383). کپی‌رایت‌ و حقوق مرتبط‌ در موافقت‌نامه‌ راجع‌ به جنبه‌های‌ تجاری‌ حقوق مالکیت‌ معنوی‌ .(TRIPS) پژوهش‌های حقوقی، 2(3)، 151-169. 
آموزگار، مریم. (1383). آثار حقوقی عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران. https://utdlib.ut.ac.ir/Search/DocumentDetails/80527?HighlightWords=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1%20%20
آنی، مهدی. (1398). تحلیل حقوقی امتیازات مقرر در پیوست کنوانسیون برن برای کشورهای درحال‌توسعه. [پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران]. ایرانداک.
احمدیان، علی. (1399). نقش حمایت از مالکیت فکری در توسعه اقتصادی با رویکرد قانون ایران. قانون یار، 4(16)، 740-727. https://sid.ir/paper/526580/fa
بزرگی، وحید؛ فتحی زاده، امیرهوشنگ؛ زاهدطلبان، علی؛ و زارع، محمدحسن. (1394). سازمان جهانی تجارت و محصولات فرهنگی ایران. پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات. https://www.gisoom.com/book/11136795/
پورمحمدی، شیما. (1387). سیر تحولات حق مؤلف در ایران. کلیات کتاب ماه، 3(135)،33-26.
توسلی نائینی، منوچهر؛ و جعفری، شهین. (1388). کنوانسیون برن 1886 (حمایت از آثار ادبی و هنری) و مزایای الحاق ایران به آن (عنوان عربی: اتفاقیۀ برن فی 1886 فی حمایۀ الآثار الأدبیۀ و الفنیۀ و إیجابیاتُ إیران فی الإلحاق بها). پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی (فقه و مبانی حقوق اسلامی)، 5(17)،11-38.    https://www.sid.ir/paper/134194/fa                 
جعفرزاده، مجتبی؛ و آشنا، حسام‌الدین. (1402). تبیین چشم‌انداز پذیرش «کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری» از منظر امنیت فرهنگی برای جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی، 26(3)،89-67.  https://doi.org/10.22034/srq.2023.399677.4062    
حسینی، شهیمه السادات. (1389). بررسی دیدگاه ناشران شهر تهران درباره وضعیت حق مؤلف در ایران و پیامدهای الحاق ایران به نظام بینالمللی حق مؤلف. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی.
حسینی، شهیمه السادات؛ و مطلبی، داریوش. (1391). بررسی پیامدهای الحاق ایران به نظام بین‌المللی حق مؤلف از دیدگاه ناشران شهر تهران. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه)، 18(2)، 312-287.  http://doi.org/20.1001.1.26455730.1391.18.2.6.1
حضرتی، صمد. (1378). حق معنوی مؤلف در حقوق ایران و اسلام و کنوانسیون‌های بین‌المللی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق]. ایرانداک.
حقانی‌نژاد، غلامرضا. (1388). تطبیق الزامات بین‌المللی سازمان تجارت جهانی (WTO) با حقوق ایران در زمینه حقوق مؤلف. [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور تهران]. ایرانداک.
حکمت‌نیا، محمود؛ و همکاران. (1400). کنوانسیون برن: ابعاد، پیامدها و آثار پیوستن ایران به آن. پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
رضوان‌پناه‌پشته، محدثه؛ و انصاری، آرش. (1401، 4 خرداد). مالکیت‌های ادبی و هنری در لایحه جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و کنوانسیون برن. سازمان بین‌المللی مطالعات دانشگاهی وداپست-مجارستان. https://civilica.com/doc/1489474/
سلیمانی، حسن؛ و سیدآبادی، علی‌اصغر. (1396). پیامدهای الحاق جمهوری اسلامی ایران به سازمان تجارت جهانی در حوزه کتاب. خانه کتاب.  https://www.gisoom.com/book/11338028/                              
سیدعلی روته، صدیقه‌السادات. (1387). حقوق مالکیت فکری و آثار اقتصادی آن بر پیوستن ایران به سازمان جهانی تجارت. [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران]. ایرانداک. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/707d224b6d36edfdd075847dfd4f902a      
سیف‌‌عسگری‌ بارکوسرایی، سیما. (1397). تحلیل آثار اقتصادی الحاق ایران به کنوانسیون برن بر مصرف موسیقی. [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان]. ایرانداک. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/3ca41417d65c99ac2e98dc2bc3d650cc             
شکری، سمانه. (1397، 30 فروردین). الزامات پیوستن ایران به کنوانسیون بین‌المللی برن. دبیرخانه دائمی کنفرانس همدان. https://civilica.com/doc/770225/     
صادقی، حدیثه؛ و اکبری، مهسا. (1393، 14 اسفند). مزایا و معایب پیوستن ایران به کنوانسیون برن. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مراغه. https://civilica.com/doc/389427/
صادقی‌مقدم، هوشنگ. (1367). حقوق مؤلف در ایران و کنوانسیون‌های بین‌المللی. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس. https://parseh.modares.ac.ir/thesis/1150218
صادقی زیازی، حاتم؛ و غلامپور، فیروزه. (1397). مطالعه تطبیقی قوانین و مقررات کپی‌رایت در سازمان‌های جهانی مالکیت معنوی و جهانی تجارت. پژوهش ملل، 3(30)، 7-19.. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1368027/
صالح، فروغ. (1382). مالکیت معنوی در ایران و بررسی پیامدهای الحاق ایران به کنوانسیون بین‌المللی (حق مؤلف). دفتر مطالعات فرهنگی مجلس شورای اسلامی.            https://rc.majlis.ir/fa/report/show/734104                                                            
صفویان، غلامرضا. (1393). کپی‌رایت از منظر حقوق بین‌الملل و حقوق ایران. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد. موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی و غیردولتی شهید اشرفی اصفهانی.
طالب‌نژاد، سحر. (1393). آثار حقوقی الحاق ایران به کنوانسیون حمایت از آثار ادبی هنری برن. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس.
عباسی، محمود؛ اسلام، محمدمعین؛ و اکرمی، فروزان. (1394). جایگاه و چالش‌های ایران در حمایت بین‌المللی از حقوق مالکیت آثار ادبی و هنری. حقوق پزشکی، (4)، 11-46.
http://ijmedicallaw.ir/article-1-556-fa.html                                                                      
فصیح‌رامندی، منصوره. (1396). کنوانسیون برن، عضویت کشورها و وضعیت ایران در وضع موجود. پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. https://www.ricac.ac.ir/ebook/426
قصاع، محمد. (1383). ضرورت و تبعات پذیرش توافقنامه کپی‌رایت. کتاب ماه (کودکان و نوجوانان)، (86)، 93-101. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/132849/
کرمانی‌نژاد بادی، محمد. (1376). بررسی حقوق مادی مؤلف در حقوق ایران و کنوانسیون‌های بین‌المللی. [پایان‌نامه  کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی]. ایرانداک.
کریمی، سولماز. (1402). بررسی دلایل عدم‌ِالحاق ایران به کنوانسیون برن (ازنظر حقوق ادبی وهنری). تمدن  حقوقی، 6(16)، 101-114. https://www.sid.ir/paper/1081074/fa
محسنی، حمید. (1402). عهدنامه‌های جهانی مرتبط با حقوق مالکیت فکری و توسعه دانش‌بنیان در ایران. علوم و فناوری اطلاعات کشاورزی، 6(1)، 51-63.   ‎
محمدزاده‌وادقانی، علیرضا؛ و آنی، مهدی. (1398). مزایا و آثار حقوقی الحاق ایران به معاهده برن و پیوست آن مصوّب 1971 پاریس. تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 2(2)، 364-388.                              
مطلبی، داریوش. (1403). الحاق به کنوانسیون‌های بین‌المللی حق مؤلف در کشورهای از حال توسعه؛ درس‌هایی از ایران. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یادگار امام. (طرح پژوهشی)
مطلبی، داریوش؛ و حسینی، شهیمه السادات. (1392). دیدگاه ناشران شهر تهران درباره حق مؤلف در ایران. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، 24 (2)، 42- 56. https://nastinfo.nlai.ir/article_70.html                                                                                  
معین‌اسلام، محمد. (1397). بررسی عوامل و چالش‌های حقوقی جهان‌شمولی نظام حقوق مالکیت فکری. رساله منتشرنشده دکتری. دانشگاه تهران.
معینی، علی‌محمد؛ و جهانگیری رسا، رسول. (1402). بررسی قواعد حاکم بر انتقال حق مالکیت فکری در حقوق ایران. مطالعات حقوق. 33، 1- 23.    https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2043095/                                         
موسایی، میثم. (1385). آثار اقتصادی الحاق ایران به سازمان جهانی تجارت در حوزه مالکیت ادبی و هنری. شرکت چاپ و نشر بازرگانی.                         https://nosabooks.com/webui/book.aspx?simorgh=1&marckey=1090064&marckind=3       
میرحسینی، حسن. (1395). مقدمه‌ای بر حقوق مالکیت معنوی. نشر میزان. https://mizan-law.ir/Book/Details/385
نوروزی، علیرضا. (1380). مطالعه مزایا و معایب پیوستن ایران به نظام بین‌المللی حق مؤلف از دیدگاه متخصصان علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی. پایان‌نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. https://noordoc.ir/thesis/view/35554?viewType=pdf                             
هومن، حیدرعلی. (1389). راهنمای عملی پژوهش کیفی. سمت. https://samta.samt.ac.ir/content/9960

Aoki, Z. B. (1990). Will the Soviet Union and the People's Republic of China follow the United States' adherence to the Berne Convention? Boston College International and Comparative Law Review, 13, 207. https://www.academia.edu/70227759/Will_the_Soviet_Union_and_the_People_s_Republic_of_China_Follow_the_United_States_Adherence_to_the_Berne_Convention

Ayoubi, L. (2018, May). The copyright law of Iran: An overview of recent developments. In WIPO-WTO Colloquium Papers (Vol. 11). https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3177909
Bannerman, S. (2011). Canadian copyright: History, change, and potential. Canadian Journal of Communication, 36(3), 437–448. https://doi.org/10.22230/cjc.2011v36n1a2321
Brown, R. S. (1987). Adherence to the Berne Copyright Convention: The moral rights issue. the Copyright Society of the U.S.A., 35, 196–214. https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/jocoso35&div=19&id=&page=
Cipta, H. (2016). Konvensi Bern dan perlindungan hak cipta. Jurnal Surya Kencana Dua: Dinamika Masalah Hukum dan Keadilan, 6(1), 1–10. https://doi.org/10.32493/jdmhkdmhk.v6i1.341
Deepanshi, J. I. M. S., & Marwah, K. (2021). Influence of Berne Convention On Copyright Laws In India. Indian Journal of Law and Legal Research, 2(1), 170-175. http://doi-ds.org/doilink/06.2021-75186719/IJLLR/V2/I1/A17
Divanov, S. (2024). International cooperation in the field of intellectual property protection: problems & prospects. World Scientist, 1(20), 534-539. https://doi.org/10.51582/interconf.19-20.05.2024.003
Fankhänel, L. (2014). The effects of the Berne Convention on translations in the Netherlands. Review of Economic Research on Copyright Issues, 11(1), 1–8. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2473469.
Gana, R. L. (2017). Has creativity died in the Third World? Some consequences of the internationalization of intellectual property. In Globalization and Intellectual Property (pp. 433-468). Routledge. https://digitalcommons.du.edu/djilp/vol24/iss1/5/
Gupta, A. (2019). Critically discuss the continued relevance of the Berne Convention for the protection of literary and artistic works (1886). SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.3423573
Leaffer, M. (1990). International Copyright from an American Perspective. Ark. L. Rev.43, 373.‏https://www.repository.law.indiana.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1664&context=facpub
Manghutay, A. G. (2012). The Berne Convention and the Iranian Law: Negative consequences of the Differences in the Scope of Application. NISCAIR-CSIR, 17(6). 559-567.  http://nopr.niscpr.res.in/handle/123456789/15024
Olian Jr, I. A. (1974). International Copyright and the Needs of Developing Countries: The Awakening at Stockholmn and Paris. Cornell International Law Journal7(2), 81-112.‏ https://scholarship.law.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1573&context=cilj
Ross, D. (1990). The United States joins the Berne Convention: New obligations for authors' moral rights. NCL Rev., 68, 363. https://scholarship.law.unc.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=3289&context=nclr
Sandelowski, M., & Barroso, J. (2006). Handbook for synthesizing qualitative research. springer publishing company. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2009.2820
Sgambati, S. L. (1992). China's Accession to the Berne Convention: Bandaging the Wounds of Intellectual Property Piracy in China. Fordham Intellectual Property, Media and Entertainment Law Journal3(1), 139.‏  https://ir.lawnet.fordham.edu/iplj/vol3/iss1/10/
Sundara Rajan, M. T. (1999). Developing countries and the international copyright regime: the neglected issue of cultural survival (Doctoral dissertation, University of British Columbia). https://doi.org/ 10.14288/1.0077448
Swenson, B. (1992). Intellectual Property Protection through the Berne Convention: A Matter of Economic Survival for the Post-Soviet New Commonwealth of Independent States. Denver Journal of International Law & Policy, 21(1), 6.‏ https://digitalcommons.du.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1771&context=djilp
Udoh, G. P. (2020). The Protection of Literary Works under Article 2 of the Berne Convention and its Acceptability in EU Countries. Available at SSRN 3562239.‏
World Intellectual Property Organization. (2022). Contracting Parties: Berne Convention. https://www.wipo.int/wipolex/en/treaties/ShowResults?search_what=C&treaty_id=15
Xie, J., Ke, Q., Cheng, Y., & Everhart, N. (2020). Meta-synthesis in library & information science research. The Journal of Academic Librarianship, 46(5), 102217. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2020.102217
 Zhu, L. (2021). A comparative study of copyright protection in China and the US, in the context of US–China trade disputes [Doctoral dissertation, Golden Gate University School of Law]. https://digitalcommons.law.ggu.edu/theses/86